«Бойдақ жігіт - ел күйеуі.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Үйленбеген жігіт — бүкіл елдің ортақ күйеуі: бойжеткені бар кез келген отбасы оны болашақ күйеу бала ретінде көреді. Сондықтан бойдақ жігітті қай ауылға барса да күйеу балаға лайық ілтипатпен қарсы алады, ол да әр шаңыраққа еркін кіреді. Мақалда әзіл басым: бойдақтың еркіндігі, жұрттың назарында жүретіні сөз болады. Сонымен бірге жасырын ескерту де бар: жұрт сені бағалап, бақылап отыр, жүріс-тұрысың әдепті болсын.
Образдар мен теңеулер
Қазақ салтында күйеу бала — ерекше құрметті қонақ: оған төрден орын беріп, жақсы тағамды ұсынады, қалжыңын көтереді. Бойдақ жігітке де осындай ықылас білдіріледі, өйткені кімнің күйеуі боларын ешкім білмейді. «Ел күйеуі» деген тіркес жеке адамды тұтас қауыммен байланыстырады: бір отбасының емес, бүкіл елдің күйеуі. Мақал өте қысқа, екі бөліктен тұрады және теңеу емес, тікелей анықтама түрінде айтылады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды көбіне әзілмен айтады: тойда, ас-жиында бойдақ жігітке қалжыңдап, оны сыйлағанда немесе енді үйленетін уақыт келді деп меңзегенде. Кейде жігіттің өзі еркіндігін ақтап, күліп айтады. Үйлене алмай жүргенін ауыр қабылдайтын адамға айту орынсыз. Мысалы: тойда жеңгелері бойдақ жігітті төрге отырғызып, «бойдақ жігіт — ел күйеуі, сыйлаңдар» деп қалжыңдайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы ас үйде апалар қонақ жігітке ең жақсы кесемен шай құйып, күліп мақалды айтады.
— Құдалыққа барған топта жалғыз бойдақ жігіт бар. Құдағилар оған қалжыңдап, «бойдақ жігіт — ел күйеуі» деп ортаға шақырады.
— Көрші ауылға жоғалған тайын іздеп барған жігітті үй иесі дастарханға отырғызып, жымиып мақалды айтады.