Бөрі азығы мен ер азығы жолда.
«Бөрі азығы мен ер азығы жолда.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Қасқырдың да, ер жігіттің де азығы үйде емес, жолда: бөрі жортып жүріп олжа табады, ер адам да қимылдап, сапарға шығып, кәсіп іздеп несібесін табады. Мақал отырған жерден ырыс күтпей, тәуекел етіп, іске шығуға шақырады. Бөрі мен ердің қатар аталуы қазақ үшін мақтау: қасқыр — ержүректік пен еркіндіктің белгісі. Мақал тынымсыз ізденістегі, азығын өзі табатын жанды сипаттайды.
Образдар мен теңеулер
Бөрі — қазақ танымында қастерлі аң, батырларды «көкжал», «арлан» деп атайтыны содан. Қасқыр бір орында тұрмайды, түнде алысқа жортып, азығын табады. Ер азығы да сондай: жорық, сауда, аңшылық, мал бағу — бәрі жолда, жүріс үстінде. Екі бейненің теңестірілуі жігіттің жорықшыл, ізденімпаз болуы керек деген ұғымды береді. Мақалда кемсіту емес, қасқырдың табандылығына деген құрмет бар.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды үйден шықпай, жұмыс күтіп отырған жасқа үлкендер ақыл ретінде айтады, кейде жолға, кәсіпке шыққан адамға ақ тілек ретінде. Ауыл жастарын қалаға, вахтаға, кәсіпке шығарып салғанда жиі естіледі. Ұрлыққа, тонауға жол ашатындай мағынада айтылмайды, мұнда сөз адал кәсіп туралы. Мысалы, жайлауға мал айдап шыққалы тұрған ұлына әкесі: «Бөрі азығы мен ер азығы жолда, балам», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Жұмыссыз үйде отырған інісіне ағасы басқа өңірдегі құрылысқа бірге баруды ұсынып, ер азығы жолда екенін айтады.
— Түні бойы іздеп, жоғалған жылқыларды тауып келген жылқышыны ауыл ақсақалы мақтап, осы мақалды айтады.