Ел ұлсыз болмас,
Жер гүлсіз болмас.

Негізгі мағынасы

Ел ешқашан азаматсыз қалмайды, жер ешқашан гүлсіз қалмайды деген сенім мен үмітті айтады. Қай заманда да халықтың ішінен елін қорғайтын, оның атын шығаратын азамат туады, жер қаншалықты құрғақ болса да, көктемде гүл шығарады. Мақал қиын кезеңде, жақсы адамдар кетіп, ел жетімсіреп қалғандай болғанда, жұртты жұбатады: орны толады, жаңа ұрпақ өседі. «Ұл» мұнда тек ер бала емес, елдің ардақты азаматы.

Образдар мен теңеулер

Мақал екі жарастық жұптан тұрады: ел мен ұл, жер мен гүл. Әр жұпта бір нәрсе мекен, екіншісі оның көркі, жемісі. «Ұлсыз» бен «гүлсіз» ұйқасып, мақалды әуенді етеді. Көшпелі ел үшін ұл — шаңырақтың ізбасары, елдің қорғаны, ал гүл — көктемдегі жайлаудың көркі, тіршіліктің оянғаны. Ұлды гүлмен қатар қою арқылы мақал жастарды елдің сәні, үміті деп көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақал ел ішінен жақсы азамат шыққанда, жас адам ерлік не игі іс жасағанда мақтау ретінде айтылады. Ұлы тұлға қайтыс болып, «енді кім бар» деп қынжылғанда, жұбату ретінде де келтіріледі. Қыз балаларды төмендету үшін айту орынсыз, бүгін «ұл» сөзін ел азаматы деп кең түсінеді. Мысалы, ауылдан шыққан жас дәрігер ауылдастарын емдей бастағанда, қарт: «Ел ұлсыз болмас, жер гүлсіз болмас», — деп қуанады.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылдағы күрескер жігіт облыстық жарыста жеңіп оралғанда, ақсақал оны қарсы алып, жиналғандарға мақалды айтады.
— Көктемде далаға мал айдап шыққан шопан жас баласына қызғалдақтарды көрсетіп, ауылдың жас жігіттері туралы айтып, мақалды келтіреді.