Ер аруағы қарулы.
«Ер аруағы қарулы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Батыр азаматтың рухы, айбыны өзі бір қару сияқты: оның аты аталғанда дұшпан сескенеді, өз жағы жігерленеді. Ер көзі тірісінде де қаруынан бұрын аруағымен, яғни беделі мен айбатымен жеңеді. Дүниеден өткен соң да оның рухы ұрпаққа демеу болады деп сенген: соғысқа шыққан жауынгер ата-баба аруағын шақырып, күш алған. Мақал адамның беделі мен рухани күші қолындағы қарудан кем түспейтінін айтады.
Образдар мен теңеулер
Аруақ — өлген адамның рухы, сонымен бірге тірі кісінің айбыны, қадір-қасиеті: сұсты, беделді адамды «аруағы күшті» дейді. Қарулы — қару ұстаған, күшті, қуатты; «қарулы жігіт» дегенде білегі мықты жігіт ұғынылады. Мақал көзге көрінбейтін рухқа көзге көрінетін қарудың сипатын береді, сөйтіп рухани күш пен дене күшін теңестіреді. Шайқаста ата-баба аруағын ұран етіп шақыру дәстүрі осы сенімнен туған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды батырлар, ата-бабалар еске алынғанда, олардың есімі бүгінгі ұрпаққа күш беретінін айтқанда қолданады. Кейде беделді, сұсты адамның бір ауыз сөзімен дауды тоқтатқанын көргенде, сол кісіні мақтап айтады. Интонациясы — құрмет, сүйсіну. Аруақты қорқыту құралына айналдырып, біреуді «аруақ атады» деп үркіту мақалдың мағынасына жат. Мысалы: «Атамыздың атын естігенде, қарсы жақ дауын қайтып алды. Ер аруағы қарулы ғой».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда батыр бабаның басына белгі қойылып, құран оқылғанда, ақсақал жастарға оның рухы ауылды әлі де демеп тұрғанын айтады.
— Белдесуге шығар алдында ата-бабасының атын іштей атап, кілемге батыл шыққан күрескерге жаттықтырушысы күліп, ер аруағы қарулы дейді.