Ақымақ атқа мінсе,
Өзін төре санар.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал мансапқа, билікке не жақсы орынға кенелген кейбір ақылсыз адамның өзін тым жоғары ұстап, кеудемсоқ болып кететінін білдіреді. Тура мағынасында: атқа мінген адам биікте отырғандай көрінеді. Астарлы мағынасында: қолына аздап мүмкіндік тисе де, өз шама-шарқын білмей, өзін елден артық санайтын пендені әжуалайды. Яғни, ақылсыз адамға лауазым да, дәулет те мінез қоспайды, қайта оның мінін ашып көрсетуі мүмкін.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы атқа міну — билікке, мәртебеге, беделге жету белгісі. Ал төре сөзі — жоғары тап, елге сөзі өтетін адам деген ұғымды береді. Бірақ мақалдағы қарсы қою тәсілі ерекше: атқа мінгеннің бәрі төре емес, ал ақымақ адам өзін төредей сезінсе де, шын мәнінде оның қадірі артпайды. Бұл образ арқылы халық мансап пен шынайы парасатты шатастырмауды үйретеді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал қызметке келгенде немесе аз ғана билікке ие болғанда тәкаппарланып кететін адамға қатысты айтылады. Мысалы, біреу жаңа лауазым алып, бұрынғы әріптестеріне менсінбей сөйлей бастаса, жұрт: «Ақымақ атқа мінсе, өзін төре санар» деп ескертуі мүмкін. Мұнда негізгі ой — адамды биіктететін нәрсе орын емес, ақыл мен кішіпейілділік.
Ózin tóre sanar.