Ақымаққа арнап заң жазылмас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы толмаған, пайымсыз адамға арнап арнайы ереже, тәртіп ойлап табу мүмкін емес деген ой. Астарлы мағынасы — кейбір адамдар қарапайым ақылды сөзді де, ортақ тәртіпті де түсінбей, қайта-қайта қателеседі. Сондықтан қоғамдағы заң мен тәртіп бәріне бірдей ортақ болғанымен, ақылсыз, жауапсыз адамды тек ережемен ғана түзету қиын екенін ескертеді. Мақал адамды ойлануға, жауапкершілікке, парасатқа шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «заң» — тек ресми қағида емес, жалпы өмірлік тәртіп, шек пен жауапкершілік белгісі. Ал «ақымақ» сөзі білімсіздіктен гөрі, ойсыздықты, қисынға құлақ аспайтын мінезді білдіреді. Яғни мақал ақыл мен тәртіптің байланысын көрсетеді: ақылды адам заңды түсінеді, ал ақылсыз адамға қанша тыйым қойсаң да, бәрібір бұзуға бейім болады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақалды тәртіп сақтамайтын, ескертуге құлақ аспайтын адамдарға қатысты айтады. Мысалы, жол ережесін бірнеше рет бұзып, айыппұлдан да сабақ алмай жүрген жүргізушіге байланысты: «Оған неше рет ереже түсіндірсең де, нәтиже жоқ, ақымаққа арнап заң жазылмас» деп айтуы мүмкін. Бұл — қатты айтылғанымен, адамның өз мінезін түзетуі керегін аңғартатын сөз.