Ақымаққа айтқан сөз
ағып жатқан сумен тең.
Ақылдыға айтқан сөз
қолға ұстаған тумен тең.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал сөздің қадірі тыңдаушының түсінігіне байланысты екенін айтады. Ақымақ адамға айтылған ақыл да, өсиет те тез өтіп кетеді, пайдасы аз болады; ол оны судай іліп әкетіп, ұстап қала алмайды. Ал ақылды адам жақсы сөзді бірден ұғып, санасына сіңіріп, өміріне жарата біледі. Яғни, бір сөздің әсері айтқан кісіге емес, қабылдаған кісіге байланысты.
Образдар мен теңеулер
«Ағып жатқан су» — тоқтамайтын, қолға ұстатпайтын, тез жоғалатын нәрсенің бейнесі. Бұл ақылсызға айтылған сөздің бекімейтінін білдіреді. «Қолға ұстаған ту» — биік, айқын, нық ұстанымның белгісі. Ту қолға іліккендей, ақылды адам сөзді берік ұстап, оның мәнін жоғалтпайды. Осы екі образ арқылы халық сөздің салмағын да, тыңдаушының қасиетін де дәл көрсеткен.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал тәрбиеде, оқуда, жұмыста жиі қолданылады. Бір адамға бірнеше рет түсіндірсең де тыңдамаса, сөз босқа кететіні айтылады. Ал түсінігі бар адам аз ғана ескертуден-ақ қорытынды шығарады. Мысалы, мұғалім бір оқушыға тәртіпті бір рет түсіндіргенде ол түзеліп кетеді, ал енді біреуі қайта-қайта ескерту алса да өзгермейді. Сонда осы мақал дәл келеді.
aǵyp jatqan sýmen teń.
Aqyldyǵa aıtqan sóz
qolǵa ustaǵan týmen teń.