Ақылың болса, ақылға ер,
Ақылың болмаса, нақылға ер.
«Ақылың болса, ақылға ер, Ақылың болмаса, нақылға ер.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды ойлануға, дұрыс кеңеске құлақ асуға шақырады. Егер өз ақылың жеткілікті болса, соған сүйеніп шешім қабылда дегенді білдіреді. Ал өзіңде терең пайым, өмірлік тәжірибе аз болса, ел ішінде қалыптасқан нақыл сөздерге, даналардың өсиетіне ер деген ой айтылады. Яғни, адам өз басымен ойлай алмаса, бұрын сыналған, талай рет дәлелденген даналыққа сүйенуі керек.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ақыл» — адамның ішкі ойы, парасаты, дұрыс пен бұрысты айыра білуі. «Нақыл» — халықтың өмірден түйген тәжірибесі, қысқа да нұсқа өсиеті. «Еру» сөзі біреудің соңынан соқыр ілесу емес, пайдалы сөзді қабылдап, соған сүйену мағынасында қолданылған. Демек, мақал ақылды кісіге өз ойының таразы болатынын, ал тәжірибесіз жанға халық даналығы бағыт көрсететін шам іспетті екенін меңзейді.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал шешім қабылдағанда асықпай, алдымен ой елегінен өткізу керек екенін еске салады. Мысалы, жас маман жаңа жұмысқа орналасарда біреудің қызбалықпен айтқан сөзіне ермей, тәжірибелі адамдардың кеңесін тыңдаса, қателіктен сақтанады. Бұл — ақыл мен нақылдың өмірдегі орнын көрсететін өнегелі сөз.
Aqylyń bolmasa, naqylǵa er.