Ақымақ астан жеріп, аштан өледі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы: ақымақ адам ас-суға менсінбей қарайды, бар нәрсенің қадірін білмей, ақыры аштан қалады. Астарлы мағынасы: адам қолындағы мүмкіндікті, берілген ырысты бағаламаса, өзіне зиян келтіреді. Яғни, орынсыз қырсықтық, паңдық немесе аңғарымсыздық адамды қиын жағдайға ұшыратады.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ас» — тек тағам емес, жалпы несібе, тіршілік көзі, береке нышаны. «Жеріп» сөзі бір нәрседен безіну, менсінбеу дегенді білдіреді. Ал «аштан өлу» — тек қарын ашу емес, немқұрайдылықтың, тәкаппарлықтың соңы ауыр болатынын көрсететін әсерлі образ. Халық осы арқылы тоғышарлық пен қанағатсыздықты сынайды.
Қазіргі өмірде
Бүгінде бұл мақал адамға бар мүмкіндікті бағалауды ескертеді. Мысалы, студент дайын білім мен көмекті пайдаланып, еріншектікпен сабақтан қашса, емтиханнан құлап, өзі қиындыққа тап болады. Сол сияқты, жұмыста ұсынылған жақсы істі менсінбей, кейін табыссыз қалу да осы мақалдың мәніне сай келеді. Сондықтан барды қадірлеу, қанағат ету және ақылмен әрекет жасау маңызды.