Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
253.9K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Иттің құлы - итбақай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында иттің соңынан еріп, соның айтқанын екі етпейтін адамды меңзейді. Астарлы...
Жуас тананы патша мінеді,
Жуас адамды әркім іледі.
Жуас адамды әркім іледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — жуас, момын тананы патша да мініп пайдалана алады, ал жуас адамды кез...
«Алтаумын» деме, жетеуге жолығасың,
«Жетеумін» деме, сегізге жолығасың.
«Жетеумін» деме, сегізге жолығасың.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз күшіне тым сеніп, паңданбауды ескертеді. Тура мағынасында «алтаумын» немесе «ж...
Аузымен орақ орғанның белі ауырмайды.
**Негізгі мағынасы** Аузымен орақ орғанның белі ауырмайды деген мақал көп сөйлеу мен бос мақтанның еш қиындық әкелмейті...
Орақшының жаманы орақ таңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егін оратын адам өзіне орақты емес, жақсы қырланған, өткір орақты таңда...
Қаңтарда қатқан мұздай.
**Негізгі мағынасы** «Қаңтарда қатқан мұздай» деген мақал бір нәрсенің өте қатты, суық, берік немесе қатып қалған күйін...
Тәкаппардың семірткен малы,
Ойнақтап жүріп қасқырға кезігеді.
Ойнақтап жүріп қасқырға кезігеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тәкаппар, паң адамның асығыстықпен, бейқамдықпен әрекет етсе, өзіне зиян келтіретінін еск...
Аузына келгенді сөйлеу,
Ақымақтың ісі.
Алдына келгенді жеу,
Хайуанның ісі.
Ақымақтың ісі.
Алдына келгенді жеу,
Хайуанның ісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды ойланып сөйлеуге, өзін ұстай білуге шақырады. «Аузына келгенді сөйлеу» — не болса...
Итпен ойнасаң - үрерсің,
Баламен ойнасаң - күлерсің.
Баламен ойнасаң - күлерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам кіммен араласса, соған лайық мінез көрсететінін білдіреді. Итпен ойнасаң, ол үреді,...
Ақылдан асар амал жоқ,
Батырлар алмас қамал жоқ.
Батырлар алмас қамал жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың кез келген істі шешудегі ең биік құрал екенін айтады. Тура мағынада, адам қолмен...
Есепсіздің есесі кетеді.
**Негізгі мағынасы** Есепсіз, яғни ойланбай, мөлшер мен тәртіпті сақтамай істеген адамның ақыры шығынға ұшырайтынын білд...
Қарау адам күншіл,
Мекер адам міншіл.
Мекер адам міншіл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі екі жаман қасиетті әшкерелейді: қарау, яғни іштарлық пен күншілдік, сонд...
Ісінбе - кеберсің, тасыма - төгілерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сабырлы, байыпты болуға шақырады. «Ісінбе» дегені — өзіңді тым көтермеле, асқақтам...
Ашуың келсе, аузыңды жап.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ашуға берілме, сабыр сақта дегенді айтады. Тура мағынасы — ашу келген кезде аузыңд...
Адам көзі - таразы.
**Негізгі мағынасы** «Адам көзі - таразы» деген мақал адамның көзқарасы, байқауы мен ішкі бағамы көп нәрсені дәл өлшей а...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.