Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
348.4K
Қаралым
226
Орташа
Сұрыптау:
Бір ұрты май,
Бір ұрты қан.
Бір ұрты қан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезінің екіұштылығын білдіреді: бір жағында жұмсақ, пайдалы, кеңпейіл көрінсе, екі...
Жаманның аяғы сегіз,
Бірі шалмаса, бірі шалады.
Бірі шалмаса, бірі шалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның ісі де, ойы да бір орында тұрмайтынын, оның зияны бір жолмен болмаса, екінш...
Итпен ойнасаң - үрерсің,
Баламен ойнасаң - күлерсің.
Баламен ойнасаң - күлерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам кіммен араласса, соған лайық мінез көрсететінін білдіреді. Итпен ойнасаң, ол үреді,...
Малдан айырылсаң да, ақылдан айырылма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең үлкен байлық — мал-мүлік емес, ақыл екенін ескертеді. Малдан айырылу, дүние жоғ...
Орақшының жаманы орақ таңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: егін оратын адам өзіне орақты емес, жақсы қырланған, өткір орақты таңда...
Бір тауда бір киік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір тауда бір ғана киік жүруі. Астарлы мағынасы — әр ортада, әр топта...
Жақсы кісі
Ақылымен тәуір болады,
Мінезі қорғасындай ауыр болады,
Құлағы өсек естімес сауыр болады,
Кедейдің жалғыз керіндей,
Құйрығы шолақ, арқасы жауыр болады.
Ақылымен тәуір болады,
Мінезі қорғасындай ауыр болады,
Құлағы өсек естімес сауыр болады,
Кедейдің жалғыз керіндей,
Құйрығы шолақ, арқасы жауыр болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жақсы адамның ең басты өлшемі — байлығы не сыртқы көрінісі емес, ақылы мен мінезі екені...
Келелі ақыл сөздің түрін келтірер.
**Негізгі мағынасы** Келелі ақыл айтылған жерде сөз жүйелі, орынды әрі әсерлі болады. Яғни ақылдың өзі сөзді көркемдеп,...
Алжыған төбет айға қарап үреді.
**Негізгі мағынасы** Алжыған төбет айға қарап үреді деген мақал сырт көзге пайдасыз, мәнсіз әрекетті әжуалайды. Мұнда ту...
Өзінің боғын көрмей,
Біреудің шоғын көреді.
Біреудің шоғын көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өз кемшілігін көрмей, басқаның мінін аңдып жүретін адамды сынайды. Тура мағынасында — ад...
Пішені өртенбегеннің бәрі ақылды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шөбі, пішені өртеніп көрмеген адам өзін қауіпсіз, жайлы күйде жүріп-ақ...
Әлсіз кісі жағымпаз,
Кербез кісі қырымпаз.
Кербез кісі қырымпаз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезіндегі екі түрлі осалды сынайды. Әлсіз кісі өз ойын ашық айта алмай, біреудің к...
Жиен неге ел болмайды, малы болса;
Желке неге ас болмайды, майы болса.
Желке неге ас болмайды, майы болса.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жиеннің өз жұртынан бөлек, нағашы жұртқа қатысты айтылатыны сияқты, «ма...
Түйедей бой бергенше,
Түймедей ой бер.
Түймедей ой бер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыртқы көрік пен дене бітімінен гөрі, ақыл мен ойдың қадірі жоғары екенін айтады. Тура ма...
Қорқақты қуа берсең, батыр болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қорқақ адамды үнемі қыспаққа алып, қуалай берсең, ол ақыры жанын сақта...
Ең көп оқылған
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.