Көптің ақылы - көл.
«Көптің ақылы - көл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Көп адамның ақылы қосылса, көл секілді мол әрі терең болады. Бір адам қанша білгір болса да, оның білгені бір бұлақтың суындай шағын, ал көп кісінің тәжірибесі, байқағаны, ой-пікірі бірге жиналғанда кең көлге айналады. Мақал маңызды істі ақылдасып шешуге, жұрттың пікірін тыңдауға шақырады. Ол көпшілікке соқыр еру дегенді білдірмейді: әңгіме көп кісінің ақылын жинап, одан ең дұрысын таңдау туралы.
Образдар мен теңеулер
Көл — далада өмір бар жерді білдіретін белгі: оның жағасына ауыл қонады, мал суарылады, құс ұялайды. Көл шағын бұлақтардан, жаңбыр мен қар суынан жиналады, яғни көп тамшының қосындысы. Мақалдағы ақыл да осылай: әр адамның аз ғана білгені бір жерге құйылғанда мол қорға айналады. Сөз тіркесі өте қысқа, «көптің» мен «көл» бір дыбыспен басталып, есте оңай қалады. Қазақта «көп» сөзі жиі ел, жұрт мағынасында қолданылады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Отбасында, ауылда, ұжымда бір шешімге келер алдында айтылады: «жалғыз шешпейік, жиналып ақылдасайық» деген ыңғайда. Көбіне жиынды бастаушы немесе ақылдасуды ұсынған адам айтады. Біреу өз дегенімен кетіп, ешкімнен сұрамағанда сабырлы ескерту ретінде де қолданылады. Мысалы: «Той қай жерде өтетінін бүкіл ағайынмен келісейік. Көптің ақылы — көл, бір жерден дұрыс шешім шығады».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда көпір салу керек болғанда, әкім тұрғындарды жинап, қайдан, қалай салу жөнінде әркімнің пікірін сұрады.
— Мектептегі шара алдында сынып жетекшісі оқушылардың әрқайсысынан ұсыныс жинап, ең ұтымдысын таңдады.
— Қойшылар қыстауға көшер уақытты талқылап, әрқайсысы өз байқағанын айтып, ортақ күнді белгіледі.