Көрмегенге көсеу таң.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адам өзіне таныс емес, көріп-білмеген дүниені оңай қабылдап, соны ерекше, тіпті таңсық нәрсе деп бағалайтынын білдіреді. Тура мағынада көсеу — отқа салған шоқты қозғауға арналған құрал; ал «көрмегенге көсеу таң» дегені — бұрын көрмеген адамға қарапайым заттың өзі де қызық, ғажап көрінеді. Астарлы мағынасы: тәжірибесіз, хабары аз адам бір нәрсенің шын мәнін бірден ұқпай, сыртқы көрінісіне ғана таңданады. Сондықтан бұл сөз адамды байқағыш болуға, тек сыртқа қызықпай, мәніне үңілуге шақырады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы негізгі образ — көсеу. Ол қазақ тұрмысында күнделікті қолданылатын қарапайым құрал. Сол қарапайым заттың «таң» болуы арқылы мақал өмірде көп нәрсе салыстыруға байланысты екенін аңғартады. Яғни біреуге үйреншікті нәрсе, екіншісіне тосын көрінеді. Бұл образ адамның білім деңгейі, тәжірибесі мен ортасына қарай көзқарасы әртүрлі болатынын дәл бейнелейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал жаңа ортаға келген, көп нәрсені бірінші рет көріп тұрған адамға қатысты айтылады. Мысалы, ауылдан қалаға алғаш келген бала эскалаторға, автомат есікке немесе үлкен супермаркеттегі өзіне-өзі қызмет көрсету кассасына қатты таңдануы мүмкін. Сондайда үлкендер: «Көрмегенге көсеу таң» деп, оның таңырқауын әзіл аралас түсіндіреді.