Ақылды мен ақымақ туралы 1541
Ақылды мен ақымақ туралы қазақ мақал-мәтелдері ой мен мінезді салыстырып, өмірлік сабақ береді.
1541
Мақал-мәтел
254.1K
Қаралым
164
Орташа
Сұрыптау:
Оқалақ тиген танадай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсеге орынсыз еліріп, шамадан тыс қозып, тынышсызданып кететін адамды меңзейді. Тур...
Өзімдікі сұңғыла, өзгенікі миғұла.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ісі мен өз пікірін жоғары бағалап, басқаның ісін төмен санауға бейім мінезді ә...
Жақсыда мін жоң,
Жүйрікте сын жоқ.
Жүйрікте сын жоқ.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның бойынан ұсақ мін іздеу орынсыз, ал жүйрік тұлпардың шабысына сын жоқ деген ой айтылад...
Мақал - сөздің атасы,
Уәде - ердің опасы.
Уәде - ердің опасы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің қадірі мен уәдеге беріктікті қатар қояды. «Мақал — сөздің атасы» дегені, халықтың...
Ақымақтың ақылы білегінде,
Ақылдының ақылы жүрегінде.
Ақылдының ақылы жүрегінде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың адамның қай жеріне, яғни қандай қасиетіне сүйенетінін салыстырып тұр. Ақымақ адам...
Жасы кішіні ақылы асса аға тұт.
**Негізгі мағынасы** Жасы кіші болса да, ақылы толып, парасаты жоғары адамды үлкен деп құрметте деген ой айтылады. Мұнд...
Өзім білем деген өлер,
Көп біледі деген күлер.
Көп біледі деген күлер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз білімін асырып, басқаны менсінбей сөйлеуі қауіпті екенін ескертеді. «Өзім біле...
Құс жаманы - шажа, ілік жаманы - бажа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы құстардың ішінде шажа құстың, ал адамдар арасындағы туыстық байланыста б...
Бар малын жейді,
Ұятсыз арын жейді.
Ұятсыз арын жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұят пен ардан айырылған адамның шектен шығып, тоқтамайтын ашкөз, жиіркенішті мінезін сына...
Түйені жел шайқаса,
Ешкіні көктен ізде.
Ешкіні көктен ізде.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырт көзге мүмкін емес, орынсыз әрекетті әжуалайды. Түйені жел шайқамайды, өйткені ол ірі...
Ақылды дос аздырмайды.
**Негізгі мағынасы** Ақылды дос адамды жаман жолға түсірмейді, қайта дұрыс ойлап, жөн сілтеп отырады. Мұнда тура мағынад...
Періштенің де бес міні бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, өйткені ол астарлы түрде айтылған. Мағынасы: ең жақсы, ең пәк, ең м...
Жаңылмайтын жақ жоқ,
Сүрінбейтін тұяң жоқ.
Сүрінбейтін тұяң жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының бәрі де қателесетінін, ешкімнің мүлде мінсіз болмайтынын білдіреді. Тура м...
Жылуы болмаса, түбіт қасиетсіз,
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
Жігері болмаса, жігіт қасиетсіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы сыртқы көрік пен ішкі қуаттың екеуі де қажет екенін меңзейді. Түбіттің өзі...
Шам жарығы түбіне түспейді.
**Негізгі мағынасы** Шам жарығы өз түбіне түспейді деген тура мағынада, жарық көзі өз маңын толық жарықтандырмайтынын бі...
Ең көп оқылған
Тышқан көтін көріп жаралы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тышқанның арт жағын көріп, соған жарақат алғандай болуы. Астарлы мағын...
Сенген қойым сен болсаң,
Күйсегеніңе болайын.
Күйсегеніңе болайын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреуге қатты сеніп, соған үміт артқан адамның сөзін білдіреді. Тура мағынасы — «егер се...
Сала берме көзіңді әр жақсыға,
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
Бәрі жақсы көрінер алғашқыда.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды әр нәрсеге, әр адамға бірден сеніп, үстірт бағаламауға шақырады. Тура мағынасында:...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
Бұл санатта ақылды мен ақымақты салыстыратын қазақтың мақал-мәтелдері топтастырылған. Мұнда ақылдың қадірі, білім мен парасаттың күші, сондай-ақ асығыстық пен надандықтың зияны қысқа да нұсқа сөзбен айтылады.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.
Аталған мақалдар адамның мінезін түзеп, дұрыс шешім қабылдауға жетелейді: сабыр, тыңдай білу, еңбекқорлық, тілге сақтық сияқты құндылықтарды дәріптейді. Сонымен бірге ақылсыздықтың салдары, мақтаншақтық пен қырсықтықтың түбі опық жегізетіні ескертіледі.
Бұл бөлімдегі нақылдар күнделікті өмірде, тәрбиеде, оқу мен жұмыста ойды ұштап, сөзді көркем жеткізуге көмектеседі. Ақылдыға өнеге, ақымаққа ескерту болатын даналық сөздерді осы жерден табасыз.