Көзіне мақтаған - көлгірдің сөзі.
Сыртынан мақтаған - көңілдің сөзі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал екі түрлі мақтаудың айырмасын көрсетеді. Біріншісі — адамның көзіне қарап тұрып, артық мақтау айту; мұндай сөз көбіне шынайы көңілден емес, пайда табу, жалпақтау, алдау үшін айтылады. Сондықтан ол көлгірлік, екіжүзділік белгісі. Екіншісі — адамның сыртынан, жоқ кезде жақсысын айту; бұл ішкі ниеттің таза екенін, сыйластық пен риясыз құрметті білдіреді. Яғни, шын мақтау бетке айтылғанда емес, жүректен шыққанда бағалы.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «көзіне мақтаған» тіркесі адамның бетіне тура қарап, әсіре сөз айтуын бейнелейді. «Көлгір» сөзі — сырттай жылы, іштей суық, екіұшты мінезді адамды меңзейді. Ал «сыртынан мақтаған» дегені — адам жоқта оның жақсы қасиетін әділ айтып жүру. Мұндағы «көңілдің сөзі» — шынайы ниеттен туған, таза жүректің үні.
Қазіргі өмірде
Қазіргі заманда бұл мақал адаммен қарым-қатынаста шынайылықты сақтауға үндейді. Мысалы, жұмыста бір әріптес бастықтың алдында ғана мақтай беріп, артынан сынап жүрсе, ондай сөзге сенім азаяды. Ал адам жоқта оның еңбегін әділ бағалау — шынайы сыйластықтың белгісі. Сондықтан бұл нақыл жалған жағыну мен адал пікірдің айырмасын үйретеді.
Syrtynan maqtaǵan - kóńildiń sózi.