Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
794.9K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Ай жарығы әлемге,
Шам жарыгы түбіне.
Шам жарыгы түбіне.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: айдың жарығы кең әлемді жарық қылады, ал шамның жарығы өз тұрған жеріні...
Көршің қорқақ болса, үркітіп өлтіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал көршінің мінезі әлсіз, қорқақ болса, оның үрейі өзіне де, айналасына да кесірін тигізетін...
Бұхарда боқ шоқыған ала қарға
Мұнда келіп жылқышы болыпты.
Мұнда келіп жылқышы болыпты.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір кезде Бұхара жақта ешкімге елеусіз, қадірсіз жүрген «ала қарға» мұ...
Ақымақ күлкіге тоймайды,
Жалқау ұйқыға тоймайды.
Жалқау ұйқыға тоймайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы екі жаман әдетті салыстырып көрсетеді: ақымақ кісі орынсыз күлкіге, бос ер...
Тіл - әдеп басы.
**Негізгі мағынасы** «Тіл – әдеп басы» деген мақал адам мәдениеті ең алдымен сөйлеген сөзінен көрінетінін айтады. Тілді...
Сұлу жігіт - ел көркі,
Сұлу қыз - үй көркі.
Сұлу қыз - үй көркі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жігіттің көрікті, келбетті, сымбатты болуы елдің сәнін келтіреді, ал қы...
Кесек-кесек дау, жанжал,
Кері кеткеннің ауылында.
Кесек-кесек өтірік,
Кері кеткеннің ауызында.
Кері кеткеннің ауылында.
Кесек-кесек өтірік,
Кері кеткеннің ауызында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кері кеткен, яғни мінезі бұзылған, берекесіз адамның жүрген жерінде дау-дамай, жанжал көп...
Ер екі айтса - ез,
Хан екі айтса - қатын.
Хан екі айтса - қатын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір істі не сөзді қайта-қайта айтқызу адамның беделі мен мінезін танытады деген ойды білд...
Нәпсі тынса пейіл кеңір.
**Негізгі мағынасы** «Нәпсі тынса пейіл кеңір» деген мақал адамның ішкі құмарлығы, ашкөздігі, өзімшілдігі басылса, жан...
Молда «бер» деген сөзді білмейді,
«Ал» деген сөзді біледі.
«Ал» деген сөзді біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — молда «бер» деп сұрап, өзі біреуге беру ісін емес, көбіне «ал» деп алу...
Сұрап алған сыйлықтың қадірі жоқ.
**Негізгі мағынасы** Сұрап алған сыйлықтың қадірі болмайды дегені — адам өзі тіленіп, сұрап алған дүниені көп жағдайда ш...
Ақ жүрек адам азбас.
**Негізгі мағынасы** Ақ жүрек адам азбайды — яғни ниеті таза, пейілі дұрыс, ар-ұяты биік адам өмірдің ауыртпалығында да...
Аузын ашса, сыры көрінеді,
Есігін ашса, төрі көрінеді.
Есігін ашса, төрі көрінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сыртқы қимыл-қозғалысы мен мінез-құлқы арқылы тануға болатынын айтады. Біреудің сө...
Әділ кісі өзіне қатты, өзгеге тәтті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әділ, турашыл адамның өзіне талапты, тәртіпті болатынын білдіреді. Ол алдымен өз мінін тү...
Тіл - көңілдің тілмашы.
**Негізгі мағынасы** «Тіл — көңілдің тілмашы» деген мақал адамның ішкі ойын, сезімін, ниетін сыртқа шығаратын ең басты қ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.