Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Жарысқа түспе,
Атың ариды, тоның тозады.
Атың ариды, тоның тозады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал орынсыз бәсекеге, даңқ қуып бос әуреге салынбауды ескертеді. Тура мағынада: жарысқа жиі…
Тіл - қақпа баққан ашулы арыстан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тілдің өте қуатты, әрі қауіпті құрал екенін білдіреді. Адамның айтқан сөзі орынды болса…
Рух пен намыс - егіз.
Негізгі мағынасы «Рух пен намыс - егіз» деген мақал адам бойындағы ішкі күш пен ар-намыстың бір-бірінен ажырамайтынын…
Тілеп алған бөгелек,
Өзіңе де сол керек.
Өзіңе де сол керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өз әрекетінің, таңдауының салдарын өзі тартатынын меңзейді. «Тілеп алған бөгелек»…
Ботаның көркі - көз,
Адамның көркі - сөз.
Адамның көркі - сөз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы сұлулықтан гөрі ішкі мәнге көбірек назар аударады. Ботаға әдемілік беретін нәрсе…
Жауын шаптырып,
Жабағыға сүріндіріп айтады.
Жабағыға сүріндіріп айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі асыра, әсерлеп айтатын, шындықты үлкейтіп жеткізетін адамды сипаттайды. Тура…
Жаманның жақыны жоқ,
Жақсының алысы жоқ.
Жақсының алысы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адамның аты мен ісі елге тез тарайтынын, сондықтан оның қадірі алысқа да жететінін…
Отының болмаса, көршіден сұра,
Өзің білмесең, кісіден сұра.
Өзің білмесең, кісіден сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қажет нәрсені таба алмасаң, жақыныңнан немесе білген кісіден сұрауға болатынын…
Жасықтың көбінен асылдың азы артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сапасы төмен, пайдасы аз нәрсенің көп болғанынан, құны жоғары, текті…
Сауысқан сақтығынан өлмейді,
Сұқтығынан өледі.
Сұқтығынан өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сақтық пен ашкөздіктің айырмасын көрсетеді. Сауысқанның аман жүруі — оның секемшіл, сақ…
Көңіл көгіне үйіріледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының көңілі, ниеті және ойы өзіне жақын, ұнамды нәрсеге еріксіз тартылады дегенді…
Тазы қуған қояндай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің артынан өте жылдам, тынымсыз, тыным бермей қууын білдіреді. Тура мағынасында…
Өзің болғанша,
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өз орныңды, өз шамаңды білумен қатар, жетістікке жеткен кісіге құрметпен қарауға…
Жақсы кемітпейді де, кемсітпейді де.
Негізгі мағынасы Жақсы адам өз қадірін көрсету үшін біреуді төмендетпейді, кем көрмейді, қорламайды. Оның жақсылығы…
Күлге шөккен кәрі бура.
Негізгі мағынасы «Күлге шөккен кәрі бура» — сырттай көргенде әлсіреп, жуасып қалғандай адамды меңзейтін мақал. Тура…
Өткеннің үлгілі сөзін жатта,
Көңіліңе ой салады әр уақытта.
Көңіліңе ой салады әр уақытта.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өткен ұрпақтың айтқан өнегелі, тәжірибелі сөздерін ұмытпай, жадыңда сақта деген ойды…
Ойға қонған ой өлмейді.
Негізгі мағынасы Ойға қонған ой өлмейді дегеніміз — адам санасына орныққан, жүрек пен ақылға сіңген жақсы пікір, ұтқыр…
Адам баладан өседі,
Сиыр танадан өседі.
Сиыр танадан өседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам да, мал да кішкентайынан өсіп-өнетінін білдіреді. Тура мағынасында, бала қалай ержетіп…
Өмірі зақым жылқы бақсын,
Үзеңгісін ұзын тақсын.
Үзеңгісін ұзын тақсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірі бір іске, бір кәсіпке байланған адам сол ісін жақсы біліп, соған сай жабдықтанып, сақ…
Жұмыртқа жегенің -
Тауықты құрттым дегенің.
Тауықты құрттым дегенің.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмыртқа жеу — тауықтың өнімін пайдалану. Ал астарлы мағынасы — бір істің…
Ұры ит тойса да, тіміскілеуін қоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ұры ит тойса да, айналаны тіміскілеп, бірдеңе іздеп жүреді. Астарлы…
Табылмаса, таға да қат.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: егер табылса, тіпті таға да қатты нәрсе болады. Астарлы мағынасы: кез…
Хан сыртынан жұдырық.
Негізгі мағынасы «Хан сыртынан жұдырық» деген мақалдың тура мағынасы — ханға қарсы ашық шықпай, сыртынан ғана жұдырық…
Ұрысы күшті болса, иесі өлер,
Айғыры күшті болса, биесі өлер.
Айғыры күшті болса, биесі өлер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда күштің артықтығы туралы айтқандай көрінеді. Бірақ астарында: үй ішіндегі…
Боқшасында боғы жоқ,
Қызының атын Маржанбике қойыпты.
Қызының атын Маржанбике қойыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сән көрсетіп, іші бос адамды әжуалайды. Тура мағынасында: боқшасында ештеңесі жоқ…
Біз де кісі болармыз,
Атқа кісен салармыз.
Атқа кісен салармыз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның болашақта өсіп-жетіліп, үлкен іске жарайтынын, өз орнын табатынын білдіреді. Тура…
Жалған ісі ақыретке кетпейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өтірікке, алдауға, әділетсіз іске құрылған әрекет ұзаққа бармайды, түбі…
Мешкей қусынып асайды.
Негізгі мағынасы «Мешкей қусынып асайды» деген мақал ашкөз, тоя білмейтін адам тамақты ұртына толтырып, әдепсіз түрде…
Кекесін сөздің кеселі,
Біреуді табады, кейде өзін қабады.
Біреуді табады, кейде өзін қабады.
Негізгі мағынасы Кекесін, мысқыл аралас сөздің түбі көбіне зиянға апарады. Біреуді келемеждеп, әжуалаған адам сырт…
Қанша білгіш десе де,
Адам сүймес малсызды.
Адам сүймес малсызды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мал-мүлкі жоқ адамды жұрт қанша білгіш, ақылды десе де, онша қадірлей…
Қырқында қыр аспаған,
Елуінде ел аспас.
Елуінде ел аспас.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның өмір жолына, қабілет пен қарқынға қатысты айтылған. «Қырқында қыр аспаған» дегені…
Міселі абырой сақтайды,
Місесіз аруақ аттайды.
Місесіз аруақ аттайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға бедел мен абыройдың, намыс пен ұяттың сыртқы күштен де маңызды екенін білдіреді…
Көбең мініс көтермейді,
Мәстек жүріс көтермейді.
Мәстек жүріс көтермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — күйі жоқ, шолақ жорға ат ұзақ мінуге де, ауыр жүкті көтеруге де…
Алам десе сақ құлақ,
Берем десе салпаң құлақ.
Берем десе салпаң құлақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға екі түрлі мінезді салыстырып көрсетеді: бір нәрсені алуға келгенде елеңдеп, өте сақ…
Көбеңді көр де қой.
Негізгі мағынасы «Көбеңді көр де қой» деген мақалдың тура мағынасы — көбең, яғни ісі енжар, жүрісі босаң, салғырт…
Ит жеңгенін талайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ит бір нәрсені жеңіп, иемденсе, соны қайта-қайта тістеп, талай береді…
Бұзық адам бетті келер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бұзық, әдепсіз, тәртіпсіз адам өз мінезін ашық көрсетіп қана қоймай, бетсіздікке де…
Данышпанға да дос керек,
Палуанға да демер күш керек.
Палуанға да демер күш керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ең ақылды, ең білгір адамға да жанында сырлас, тірек болар дос қажет; ал…
Ит баласы - сүйгінші,
Тұра бара құсқыншы.
Тұра бара құсқыншы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның, әсіресе тектен-текке ырза болып тұра алмайтын, құбылмалы мінезін әжуамен білдіреді…
Алыстан шабынған батырдың күші қайтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — батыр ұзаққа созылған жорықта, алыстан шауып келгенде, шаршап-шалдығып…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.