Өлік шыққан үйдің,
Табалдырығында жолбарыс жатады.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — қаза болған үйдің табалдырығында жолбарыс жатқандай көрінеді. Астарлы мағынасы — қаралы үйде қайғының салмағы ауыр болады, ондай жерде сақтық керек, өйткені ішкі күйзеліс те, сыртқы жағдай да ерекше. Халық мұны қасіретті үйге орынсыз кіріп-шығып, көңілге тиетін сөз айтуға болмайтынын ескерту үшін айтқан. Жолбарыс — жай ғана аң емес, үрей мен қауіптің бейнесі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «жолбарыс» — нақты аң емес, қаралы шаңырақтың ауыр ахуалын білдіретін көркем образ. Табалдырық — бір үйдің шегі, ішке енер алдындағы жауапты сәт. Демек, қайғы жұтқан үйге келген адам сабырлы, ықыласты, өте ұқыпты болуы керек. Бұл бейне адамды әдепке, жанашырлыққа, сақ қимылдауға шақырады.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал көңіл айтуға барған адамға орнымен сөйлеуді, артық сұрақ қоймауды, даурығып көңіл бөлмеуді үйретеді. Мысалы, жақынын жоғалтқан көршіге кіргенде «қалай болды?» деп қайта-қайта қазбаламай, үнсіз сәлем беріп, қажет көмегіңді ұсынған дұрыс. Мұнда бастысы — адамға ауыр тигізбей, сабыр мен сыйластық сақтау.
Tabaldyryǵynda jolbarys jatady.