Өлеңді жерде өгіз семіреді,
Өлімді жерде молда семіреді.
«Өлеңді жерде өгіз семіреді, Өлімді жерде молда семіреді.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өлең шөбі қалың өскен жерде өгіз семіреді, өлім-жітім көп жерде молда семіреді. Мақал әркімнің табысы өз ортасына байланысты екенін айтады, бірақ екінші жолдағы астар ащы: молданың табысы жаназа, құран оқу, ас беру сияқты қаралы жиындардан түседі, яғни біреудің қайғысы оған нәпақа болады. Халық мұны ашық кекесінмен айтқан. Кең мағынада біреудің басына түскен бәледен пайда көретін адамдар болады деген ой.
Образдар мен теңеулер
Өлең — ылғалды ойпаңда, көл жағасында қалың өсетін шүйгін шөп, ән-жырдың өлеңімен аттас. Малшы өлеңді жайылымда малдың тез қоңданатынын білген. Өлеңді мен өлімді сөздері бір дыбыстан басталып, мағынасы күрт қарама-қарсы: бірі тіршілік, бірі өлім. Осы ұқсастық пен қайшылық мақалды есте қалдырады. Өгіз — шаруаның жұмыс малы, оның семіруі табиғи нәрсе, ал молданың семіруі адамдарды ойға қалдырады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақал біреудің бақытсыздығынан пайда тапқан адамдар туралы кекесінмен айтылады: жерлеу ісінен шамадан тыс ақша алатындар, бәле кезінде бағаны көтеретіндер. Интонациясы — ащы мысқыл. Қаралы үйде, жаназада айту мүлде орынсыз, ол марқұмның туыстарына да, дін қызметкеріне де тиеді. Мысалы: су тасқынынан кейін құм қапты үш есе қымбат сатқан саудагер туралы ауыл адамы осы мақалды айтады.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда қар басып қалғанда тракторшы жолды ашу үшін шамадан тыс ақы сұрағанда, қарт кісі осы мақалды айтып басын шайқады.
— Отбасы әңгімесінде әке балаларына өлең шөптің не екенін түсіндіріп, мақалдағы сөз ойнатуды көрсетті.
Мақалдағы сөздер
өгіз — Піштірілген (ұрықтандыру қабілетінен айырылған) ересек еркек ірі қара мал; бұрын арба мен соқаға жегіп, жүк тартқызған.
Ólimdi jerde molda semiredi.