«Өз сүйгенің өзіңе, үрдей көрінер көзіңе.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өзің сүйген адам өз көзіңе жұмақтағы үр қызындай сұлу көрінеді. Мақал махаббаттың адамның көзқарасын өзгертетінін айтады: сүйген жанның бет-әлпеті, жүріс-тұрысы ғашыққа теңдессіз әдемі болып көрінеді, ал бөтен адам онда ерекше ештеңе байқамауы мүмкін. Бұл табиғи нәрсе, кінә емес. Мақалда сүйгенін асыра мақтаған ғашыққа жылы күлкі де бар.
Образдар мен теңеулер
Үр — діни аңыз бойынша жұмақтағы аса сұлу қыз, хор қызы. Бұл бейне жерде теңі жоқ сұлулықты білдіреді, сұлу қызды «үр қызындай» деп мақтаған. Мақал сұлулықтың өлшемін көкке көтеріп, ғашықтың көзінде сүйгенінің жай адам емес, жұмақ перісіндей көрінетінін көрсетеді. «Өзіңе» мен «көзіңе» сөздері ұйқасып, «Әркімдікі өзіне, ай көрінер көзіне» мақалымен үндес құрылым жасайды: онда ай, мұнда үр.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды сүйгенін асыра мақтаған, кемшілігін көрмейтін ғашыққа жылы әзілмен не түсіністікпен айтады. Біреудің таңдауына таңданғандарға жауап ретінде де келеді. Біреудің сүйгенін ұсқынсыз деп келемеждеу үшін қолдану орынсыз. Мысалы, жігітін ауызын жаппай мақтаған құрбысына қыз күліп: «Өз сүйгенің өзіңе үрдей көрінер көзіңе» деді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылда жаңа түскен келінді жұрт қарапайым десе де, күйеуі одан көзін алмай қарағанда, қарт ана осы мақалды айтып жымиды.
— Үйлену тойында күйеу жігіт қалыңдығын өлеңмен мадақтағанда, достары осы мақалды айтып, оны әзілмен қолдады.