Өлерменнің көзі жаман,
Өзеурегеннің сөзі жаман.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамға артық қиқарлықтың, шектен шыққан өжеттіктің зиян екенін ескертеді. «Өлермен» — қасарысқан, өз айтқанынан қайтпайтын, қажетсіз тәуекелге де бара беретін адам. Ал «өзеуреген» — орынсыз даурығып, айқайлап, басқаны тыңдамай сөйлейтін жан. Мақалдың тура мағынасы — мұндай адамның көзі де, сөзі де жағымсыз көрінеді. Астарлы мағынасы — мінезі дөрекі, өз-өзін тежей алмайтын кісі айналасына да, өзіне де кесірін тигізеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «көз жаман» дегені тек көздің өзі емес, адамның ішкі ниеті мен қарасы. Өлерменнің көзі деген — қырсықтықтың, ызаның, тоқтамсыздықтың белгісі. «Сөзі жаман» тіркесі — өзеуреп сөйлейтін адамның сөзі құлаққа қораш, көңілге ауыр тиетінін білдіреді. Халық осылайша көз бен сөзді мінездің айнасы ретінде алып отыр.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, жұмыс орнында бір адам бәрімен сөзге келіп, пікір тыңдамай, дауласа берсе, оның беделі түседі, командаға да кедергі болады. Сондықтан ойын сабырмен айтып, өзгені тыңдай білу — мәдениеттіліктің белгісі.
Ózeýregenniń sózi jaman.