Өлгеннің жаманы жоқ,
Тірінің жаманнан аманы жоқ.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өлген адам туралы жаман сөз айтылмайды, ал тірі адам жаман кісінің кесірінен үнемі қауіп көріп, сақ жүруі керек деген ой. Астарлы мағынасы — өмірде жаман мінезді, зиянды, іштар адамнан аулақ болып, өзіңді де, айналаңды да қорғау қажет. Адам өлген соң оның кемшілігі ұмытылады, ал тірі кезіндегі жамандықтың зардабы қоғамға тиіп отырады.
Образдар мен теңеулер
Мұнда «өлген» сөзі өткен істі, аяқталған өмірді білдірсе, «тірі» сөзі күнделікті араласып жүрген адамдарды меңзейді. «Жаманнан аманы жоқ» деген тіркес жаман адамның қасіреті тікелей соқпай-ақ, сөзінен, ісінен, пиғылынан келетін зиянды білдіреді. Яғни, мақал адам мінезінің қауіпті қырын нақты бейнемен көрсетеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе өтірікші, өсекші, алдамшы, зымиян адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір әріптес үнемі біреуді жамандап, ұжымның тынышын бұзса, одан сақ болған жөн. Мұндайда мақал «жаман адамнан алыс жүр, абай бол» деген ескерту ретінде қолданылады.
Tiriniń jamannan amany joq.