Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Атанымды атсаң да, ботамды атпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — «атанды атуға болады, бірақ ботаны атпа» деген қатал салыстыру. Астар...
Жаман қой ісегінде қартаяды.
**Негізгі мағынасы** Жаман қой ісегінде қартаяды деген мақал адам мен мал мінезін салыстырып айтады. Тура мағынасында,...
Төбелеске бергісіз араша бар,
Ағайынға бергісіз жаңаша бар.
Ағайынға бергісіз жаңаша бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қиын сәтте ара түсіп, дауды тоқтататын сабырлы, ақылды сөздің кейде күштен де үстем болат...
Ашу арындайды,
Ақыл артынан аяңдайды.
Ақыл артынан аяңдайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ашуға ерік берсе, ісі де, сөзі де шалт шығып, шектен асып кететінін білдіреді. Ал а...
Көп беріп, көргендіден қыз алсаң,
Тік тұрып, мейманыңа қызмет етер.
Аз беріп, көргенсізден қыз алсаң,
Байының қойнына бір жатқанын міндет етер.
Тік тұрып, мейманыңа қызмет етер.
Аз беріп, көргенсізден қыз алсаң,
Байының қойнына бір жатқанын міндет етер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы тәрбиеленген, көргенді отбасынан шыққан қыздың мінезі мен ісі де әдепті болатынын а...
Үндемесең, дау алар,
Жата берсең, жау алар.
Жата берсең, жау алар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды қажет кезде үнсіз қалмай, өз құқығы мен намысын қорғай білуге шақырады. Егер адам...
Ит тойған жеріне.
**Негізгі мағынасы** «Ит тойған жеріне» деген мақал адамның өзіне жайлы, пайдасы мол, қамқорлық көрсетілген жерден кетк...
Жапалақ жамбасына басып жейді,
Аңсұңқар жан-жағына шашып жейді.
Аңсұңқар жан-жағына шашып жейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әркімнің табиғаты, мінезі мен күнкөріс тәсілі әртүрлі болатынын білдіреді. Жапалақ олжасы...
Атыңды сат, тоныңды сат,
Жатарыңда тойып жат.
Жатарыңда тойып жат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ең әуелі тыныштығы мен тоқшылығын ойлау керек екенін аңғартады. Тура мағынада: қа...
Ісінбе - кеберсің, тасыма - төгілерсің.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды сабырлы, байыпты болуға шақырады. «Ісінбе» дегені — өзіңді тым көтермеле, асқақтам...
Жаман биені жабула да, құлынын ал.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жаман биенің өзін ұстап, жабулап қойғанмен, құлынын алып кетуге болады....
Періштенің де бес міні бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы жоқ, өйткені ол астарлы түрде айтылған. Мағынасы: ең жақсы, ең пәк, ең м...
Жақсыда кек жоқ,
Жаманда тек жоқ.
Жаманда тек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның бойында кек сақтамайтын кеңпейіл мінез болатынын айтады. Ол біреудің қателі...
Тартып үзген - шабанның ісі,
Өткізіп қуған - жаманның ісі.
Өткізіп қуған - жаманның ісі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам ісінде асығыстық та, салғырттық та дұрыс емес екенін білдіреді. Бір нәрсені тартып,...
Жылан иреңдеп жүреді, сүйрендеп күледі.
**Негізгі мағынасы** Жылан иреңдеп жүргені сияқты, кей адам да өз ойын тура айтпай, бұралаңдап, екіұшты сөйлеп жүреді. А...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.