Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Сөз бергеннің сөзіне ерсең,
Басыңа бейнет болады.
Бөз бергеннің бөзін алсаң,
Үстіңе көйлек болады.
Басыңа бейнет болады.
Бөз бергеннің бөзін алсаң,
Үстіңе көйлек болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің уәдесіне ғана сеніп, соған еріп кетсең, ақыры зиян шегуің…
Миуасыз ағаштың бұтағы тік.
Негізгі мағынасы «Миуасыз ағаштың бұтағы тік» деген мақалдың тура мағынасы — жемісі жоқ ағаштың бұтағы салмақтан…
Жаман айғыр енесіне тап берер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жаман, жуас емес айғыр өзіне ие болмай, тіпті өз енесіне де тап беруі…
Иесі келсе, биесін бер.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — біреудің биесі болса да, оның шын иесі келсе, малды ұстамай, қайтарып…
Кекіреге тойған текедей бақылдар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашкөз, өз тамағын ғана ойлайтын, құныққан адамды әжуалайды. Тура мағынасында кекіреге тойған…
Суық сөзді сұмырай айтады.
Негізгі мағынасы «Суық сөзді сұмырай айтады» деген мақал адамның ащы, жүрекке тиетін, кекесінді не мейірімсіз сөз айтуы…
«Жемеймін, жемеймін» деп,
жеңді білектей құйрықты тауысыпты.
жеңді білектей құйрықты тауысыпты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ауызша айтқан сөзі мен іс жүзіндегі әрекеті сәйкес келмесе, сөзі бос, уәдесі құрғақ…
Нарқын таппаған сөз құлазиды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де өз бағасы, салмағы, орны болатынын білдіреді. Егер сөз ойсыз айтылса, тыңдаушыға…
Еңбегің сайлы болса,
Ішің майлы болады.
Ішің майлы болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам еңбегі жүйелі, тиянақты, сапалы болса, соның жемісі де мол болады…
Етегі жаман төрге шыға алмас,
Жеңі жаман ас іше алмас.
Жеңі жаман ас іше алмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, киімнің етегі жыртық, шалбарының не шапанының төменгі жағы нашар…
Тұлпарды алтын тағамен тағаласа,
Есек емексіп аяғын көтереді.
Есек емексіп аяғын көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: тұлпардың аяғына алтын тағасы тағылса да, ол сол күйі тұлпар болып қалады…
Бұзау ұрлаған өгізді де ұрлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ұсақ бұзауды ұрлап жүрген адам ақыры ірі өгізге де қол сұғуы мүмкін…
Келіннің тойына,
Кемпірдің өлімі қатар келді.
Кемпірдің өлімі қатар келді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірде қуаныш пен қайғының, бастау мен аяқталудың қатар жүретінін аңғартады. Тура…
Не жоқ болса, сол қат.
Негізгі мағынасы «Не жоқ болса, сол қат» деген мақал адамда бір нәрсе жетіспесе, соған деген мұқтаждық қатты…
Сиыр судан жериді, су сиырдан жериді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында сиырдың суға жақын болмауын, судың да сиыр тұрған жермен үйлеспеуін…
Көп жүрген жер көңілді .
Негізгі мағынасы «Көп жүрген жер көңілді» деген мақалдың тура мағынасы — адамдар жиі барып-келіп, араласып тұратын…
Тәкаппардың кісісі өлсе, жалғыз жылайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тәкаппар, өзімшіл адам көпшілікпен етене араласпайтынын, сондықтан қайғы-қасірет келгенде…
Ат өледі - ер қалады,
Адам өледі - жер қалады.
Адам өледі - жер қалады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өмірінің өтпелі екенін, ал артында қалатын іздің маңызды екенін айтады. Тура мағынасы…
Тентек - жұртқа тентек, өзіне мақұл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бұзақы, орынсыз қылықтары ең алдымен өзіне емес, айналасына зиян келтіретінін…
Таршылық адамды шынықтырады,
Баршылық адамгершілікті ұмыттырады.
Баршылық адамгершілікті ұмыттырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмірдің екі түрлі күйін салыстырады. Таршылық, яғни жоқшылық пен қиындық адамды төзімді…
Жеп еті, ішіп сорпасы жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің еңбегін, пайдасын көріп алып, соның өтеуін бермейтін, бірақ өзіне қажет кезінде…
Шындықты қолдау - абырой,
Жалғанды қолдау - масқара.
Жалғанды қолдау - масқара.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — шын сөзді, әділ істі жақтау адамға абырой әкеледі, ал жалғанды, өтірікті…
Әтештей ғана әлі бар,
Атан жүгін көтермек.
Атан жүгін көтермек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бойы шағын, әлсіздеу құс әтештің түйе жүгін көтере алмайтыны сияқты…
Жетелеген төбет қораға үрмес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жетектеп, ұстап тұрған төбет өз қорасына да үрмейді. Астарлы мағынасы…
Көтеремді отқа айдаса, жоққа қашады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: көтеріле алмай әлсіреген малды отқа айдаса да, ол бәрібір қашып құтылады…
Шындықтан зор палуан жоқ,
Ол жауды да жығады,
Қамалды да бұзады.
Ол жауды да жығады,
Қамалды да бұзады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал шындықтың күші бәрінен биік екенін айтады. Тура мағынасында палуан — күшті адам, ал мұнда…
Қыздың көркі - кигені,
Жігіттің көркі - сүйгені.
Жігіттің көркі - сүйгені.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы сәні мен ішкі қадірін салыстырады. Қыз баланың көркі оның жарасымды киімінде…
Көңілі көкте, басы жерде.
Негізгі мағынасы «Көңілі көкте, басы жерде» деген мақал адамның ойы аспанда жүріп, қиялы тым биікке самғап, ал шынайы…
Қалтаң құр болса, молда саңырау.
Негізгі мағынасы Қалтаңда ақша болмаса, сөзің өтпейді деген астар бар. Яғни адамда қаражат, сыйлық не пайда жоқ кезде…
Өзі өрде, сөзі төрде.
Негізгі мағынасы «Өзі өрде, сөзі төрде» деген мақал адамның тұлғасы мен сөзі бірдей биік, салмақты болуы керек дегенді…
Асыл жаныса, өтеді,
Жасық жаныса, жасиды.
Жасық жаныса, жасиды.
Негізгі мағынасы Асыл зат жаныған сайын өткірленіп, сапасы арта түседі; ал жасық зат жаныған сайын мүжіліп, құны…
Суды құм бөгейді,
Дауды қыз бөгейді.
Дауды қыз бөгейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: судың жолын құм бөгей алады, ал даудың алдын алуға немесе басылуына қыз…
Жауын шаптырып,
Жабағыға сүріндіріп айтады.
Жабағыға сүріндіріп айтады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істі асыра, әсерлеп айтатын, шындықты үлкейтіп жеткізетін адамды сипаттайды. Тура…
Тазы қуған қояндай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір нәрсенің артынан өте жылдам, тынымсыз, тыным бермей қууын білдіреді. Тура мағынасында…
Ілгері басар жасты
Кертартпа кәрі қайтарады.
Кертартпа кәрі қайтарады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жастардың табиғаты алға ұмтылғыш, жаңалыққа құмар, іске бейім болатынын айтады. Ал…
Көңіл көгіне үйіріледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының көңілі, ниеті және ойы өзіне жақын, ұнамды нәрсеге еріксіз тартылады дегенді…
Отының болмаса, көршіден сұра,
Өзің білмесең, кісіден сұра.
Өзің білмесең, кісіден сұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қажет нәрсені таба алмасаң, жақыныңнан немесе білген кісіден сұрауға болатынын…
Ботаның көркі - көз,
Адамның көркі - сөз.
Адамның көркі - сөз.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сыртқы сұлулықтан гөрі ішкі мәнге көбірек назар аударады. Ботаға әдемілік беретін нәрсе…
Арзан сатқан жолдасынан көреді.
Негізгі мағынасы Арзан сатқан жолдасынан көреді деген мақал адамға ең жақын адамнан да зиян келуі мүмкін екенін…
Сауысқан сақтығынан өлмейді,
Сұқтығынан өледі.
Сұқтығынан өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сақтық пен ашкөздіктің айырмасын көрсетеді. Сауысқанның аман жүруі — оның секемшіл, сақ…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.