Өлейін деп өліп бара жатқаным жоқ,
Молдадан ұялғаннан өліп бара жатырмын.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды сырт көзден, елден, әсіресе дін иесінен арлану сезімі шектен тыс қысып жіберетінін әжуалайды. Тура мағынасында «өліп бара жатқан жоқпын, ұяттан қысыла алмай тұрмын» деген ой бар. Астарлы мағынасы — кейде адам өз халін, кемшілігін не қылығын жасыра алмай, ұяттың салмағынан қатты қиналады. Мұнда ішкі ар, намыс және ел алдындағы жауапкершілік көрінеді.
Образдар мен теңеулер
«Өліп бара жатырмын» деген әсірелеу адамның қатты қысылған күйін бейнелейді. «Молда» образы — діни білімді, иманды, сөзі өтімді адамды білдіреді. Одан ұялу — тек бір кісіден қысылу емес, ар-ождан алдында, тәрбие мен иман таразысында қысылу деген ұғымға жақын. Сондықтан мақал адам мінезіндегі жасандылықты да, ұяттың ауырлығын да аңғартады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің өтірігі, салғырттығы не ұятсыз қылығы әшкереленгенде қолданылады. Мысалы, студент емтиханға дайындалмай келіп, оқытушы сұрағанда сасып қалса, «өлейін деп өліп бара жатқаным жоқ, молдадан ұялғаннан өліп бара жатырмын» деп қалжың аралас күйін білдіруі мүмкін. Яғни бұл сөз адамды ар сақтауға, бетке ұстарлыққа шақырады.
Moldadan uıalǵannan ólip bara jatyrmyn.