Өзі тоймастың көзі тоймас.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамдағы ашкөздік пен қанағатсыздықты білдіреді. Тура мағынасында «өзі тоймаған адамның көзі де тоймайды» деген ой жатыр: ішкі құмары басылмаған кісі барға қанағат етпей, одан әрі де сұғына береді. Астарлы мағынасы — нәпсісі күшті, тойымсыз адам қанша алған сайын соны аз көріп, тағы да көбірек иеленгісі келеді. Мұндай мінез адамды тоқтамға, тыныштыққа, берекеге жеткізбейді.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «тою» сөзі тек асқа қатысты емес, жалпы қанағат табу, шөлі басылу, көңілдің орнығуы мағынасында қолданылған. «Көз тоймау» — адамның дүние, мал-мүлік, пайда көрсе де, соған құныға қарап, одан ары ұмтылуын бейнелейді. Яғни көз — нәпсінің, құмарлықтың символы.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өте өзекті. Мысалы, бір адам жаңа телефон алып, соған разы болмай, артынша қымбаттау үлгісін, одан кейін тағы бірін қалауы мүмкін. Мұнда мақал оның тоқтамсыз құмарын дәл сипаттайды. Халық мұндайда адамды қанағатқа, сабырға шақырып, барға шүкір ету керек екенін ескертеді.