Өзің жақсы ғалым болсаң,
Елге мәшһүр мәлім боларсың.
«Өзің жақсы ғалым болсаң, Елге мәшһүр мәлім боларсың.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Нағыз білімді, жақсы ғалым болсаң, сенің атың өзінен-өзі елге тарап, бәріне белгілі боласың. Мақал атақты қуудың қажеті жоқ екенін, оны білім мен еңбектің өзі әкелетінін айтады. «Өзің» сөзі басты салмақты көтереді: атақ туыс-туғанның, мақтаудың арқасында емес, адамның өз білімі арқылы келеді. Бұл сөз жастарды білімге шақырады және даңқтың шын көзін көрсетеді.
Образдар мен теңеулер
Мәшһүр мен мәлім — араб тілінен енген, мағынасы жақын екі сөз: мәшһүр — атақты, даңқты, мәлім — белгілі, танымал. Олардың қатар келуі қазақ тіліне тән қос сөз тәсіліне ұқсап, ойды күшейтеді және әуезді естіледі. Мәшһүр Жүсіп есіміндегі сөз де осы. Ғалым сөзіне «жақсы» анықтауышы қосылған: білімнің бары ғана емес, сапасы маңызды. Мақал өлең жолдары сияқты құрылған, «м» дыбысының қайталануы оны жаттауды жеңілдетеді.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Баланы оқуға ынталандырғанда, жастарға атақ-даңқтың жолы білімнен өтетінін түсіндіргенде айтылады. Үні — өсиет, ақ тілек. Мақтанып, атақ қуған адамға «алдымен ғалым бол» деген астармен де айтуға болады. Мысалы: «Атағың шықсын десең, алдымен ісіңді біл. Өзің жақсы ғалым болсаң, елге мәшһүр мәлім боларсың».
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдың әжесі оқуға түскен немересін шығарып салып жатып, мақалды айтып, ақ тілегін білдіреді.
— Мектептегі кездесуге келген танымал дәрігер балаларға өз жолын әңгімелеп, атақтың білімнен басталатынын мақалмен түйіндейді.
Elge máshһúr málim bolarsyń.