Өз қорлығыңнан жат қорлығы жаман.

Негізгі мағынасы

Мақалдағы «өз қорлығың» — өз ағайыныңнан, жақыныңнан көрген қорлық; «жат қорлығы» — бөгде адамнан көрген қорлық. Мақалдың тура мағынасы: өз туғаныңнан көрген қорлықтан бөтеннің қорлығы ауыр. Астарлы мағынасы — жақын адамның ренішті сөзі, ашуы ауыр болса да, оның түбінде туыстық, ортақ тағдыр, кешірім бар; ал жат адам қорласа, оның артында жанашырлық жоқ, ол ар-намысқа әлдеқайда ауыр тиеді. Сондықтан халық ағайын арасындағы өкпе-ренішті ішке жұтып, бөтенге жалынып, оның алдында басын төмендетуден сақтандырған.

Образдар мен теңеулер

«Өз» — бір шаңырақтың, бір әулеттің адамы, «жат» — сырттан келген, жаны ашымайтын кісі. «Қорлық» — намысқа тиетін кемсіту. Мақал екі қорлықты таразыға салып, жат жақтың салмағы басым екенін айтады. Бұл образ туыстық байланыстың, ренжіссе де, адамды қорғайтын пана екенін көрсетеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал отбасы ішіндегі ренішті сыртқа шығармай, өзара шешуге шақырады. Мысалы, ағасынан ренжіген жігіт өкпесін бөтен адамдарға жайып, солардың көмегіне жүгінсе, ертең сол көмектің есесін олардың алдында кемсітумен қайтаруы мүмкін. Туыстың ашуы тез басылады, ал бөтеннің мінеуі ұзаққа кетеді.