Өзі сөнейін деп тұрған отқа су бүрікпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал біреудің бақытын, ісінің жүріп тұрғанын немесе намысын әдейі бұзба, әлсіреген нәрсені одан әрі құлатпа деген ойды білдіреді. Тура мағынада сөнгелі тұрған отқа су бүрку — оны толық өшіру. Астарлы мағынада адам басына қиындық түсіп, өзі-ақ әлсіреп тұрғанда, оған қосымша ауыр сөз айту, кедергі жасау, тиісе беру дұрыс емес. Қазақ танымында әлсізге жәрдем беру, қиналғанды түртпей, қолдау көрсету — адамгершіліктің белгісі.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «от» — адамның күші, үміті, беделі не іс-әрекетінің қызуы. «Сөнейін деп тұрған» деген тіркес сол күштің азайып, соңғы халге келгенін аңғартады. Ал «су бүрку» — сол қалған жылуды да жоғалту, яғни бөгет жасау, жанды жерге тию деген бейне. Мақал от пен судың қарама-қарсылығын пайдаланып, әлсіз нәрсеге күш көрсетудің жөнсіздігін әсерлі жеткізеді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал, мысалы, жұмыста қиналып жүрген әріптеске ұрысып, оның еңсесін мүлде түсірмеу керек дегенде қолданылады. Егер адам емтиханнан сүрініп, уайымдап жүрсе, оны келемеждеу — сөнейін деп тұрған отқа су бүріккенмен бірдей.