«Өзіңдікі өзіңе оттай ыстық көзіңе.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өзіңдікі өзіңе оттай ыстық, жақын көрінеді. Мақал адамның өз баласын, туысын, елін, үйін бөтеннен артық көретінін айтады. «Ыстық» сөзі мұнда жылуды емес, жүрекке жақындықты, қымбаттықты білдіреді: «ыстық көру», «ыстық ықылас» дейміз. Өзіңдікі кемшілігі болса да, саған жылы, ал бөтен нәрсе қанша әдемі болса да, жүректі солай жылытпайды. Мақалда жақыныңды қадірлеуге шақыру да, өзінікін ғана мақтайтын адамға жеңіл мысқыл да бар.
Образдар мен теңеулер
От — қазақ үйінің ортасындағы ошақ, жылу мен тіршіліктің белгісі. «Ошағыңның оты сөнбесін» деген тілекте от отбасының жалғасын білдіреді. Мақал өзіңдікін сол отқа теңейді: ол жылытады, жарық береді, оған қарап көңіл жадырайды. «Өзіңдікі», «өзіңе», «көзіңе» сөздерінің ұқсас аяқталуы ырғақты қайталау жасап, мақалды өлең жолындай етеді. «Ыстық» сөзінің екі мағынасы ойнатылады: оттың ыстығы және жүректің ыстық ықыласы.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды өз баласын, ауылын, ісін ерекше жақсы көрген адамды түсінгенде айтады. Кейде туған жерді, ана тілін, отбасын бағалауға шақырғанда келеді. Өзгенікін кемсіту үшін қолдану орынсыз. Мысалы, көп жылдан кейін ауылына оралып, ескі үйінің табалдырығын сипаған ағасына әпкесі: «Өзіңдікі өзіңе оттай ыстық көзіңе» деді.
Қолданылу жағдаяттары
— Қонақтар қаланың сәнді мейрамханасына шақырса да, ағасы анасының қолынан ет жеуді таңдағанда, інісі осы мақалды айтты.
— Мал базарында жылқы көп тұрса да, шал өз қолымен баққан жалғыз байталын саудаға салмағанда, баласы осы мақалды айтып күлді.
ottaı ystyq kózińe.