Өзің болғанша,
Болғанның атын ертте,
Болсаң, аударып тастап кетпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал адамды өз орныңды, өз шамаңды білумен қатар, жетістікке жеткен кісіге құрметпен қарауға үндейді. Тура мағынасында: біреудің атына мінерде дайын тұрған атты ертте, ал мінген соң оны аударып тастап кетпе дейді. Астарлы мағынасы: біреудің еңбегін, жолын, беделін пайдаланып алып, кейін оны ысырып тастауға, сатқындық жасауға болмайды. Өзгенің еңбегін көре алмау, жақсылықты ұмыту — адамдыққа сын.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «ат», «ерттеу», «аударып тастау» — өмір жолындағы мүмкіндік, қызмет, сенім сияқты ұғымдарды бейнелейді. «Болғанның атын ертте» дегені — дайын тұрған істі ұқыппен қабылда, кісінің абыройын таптама, берілген сенімді ақта деген ой. Ал «аударып тастап кетпе» — қолы жеткен соң менменсіп, өзіңе жол ашқан адамды қорлама деген ескерту.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің тәжірибесін, көмегін, орны мен беделін пайдаланып, кейін оны жоққа шығаратын жағдайларда айтылады. Мысалы, жас маман аға әріптесінің үйретуімен жобаны сәтті аяқтап, кейін бар еңбекті өзінікі қылып көрсетсе, бұл мақал дәл сондай әрекетті сынайды. Ол адамгершілік пен алғыс ұмытпауға үйретеді.
Bolǵannyń atyn ertte,
Bolsań, aýdaryp tastap ketpe.