Өзіңді ер білсең, өзгені шер біл.
«Өзіңді ер білсең, өзгені шер біл.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Өзіңді батыр, мықты санасаң, өзгені одан да мықты, арыстандай деп біл. Мақал адамды менмендіктен, қарсыласын кем санаудан сақтандырады. Өзіне тым сенген адам көбіне басқаны елемей қалады, ал сол өзгенің күші мен ақылы өзінен асып түсуі әбден мүмкін. Өзгені құрметтеу, оның күшін ескеру — сақтықтың да, әдептің де белгісі. Мақал тек ұрыс-соғысқа емес, кез келген бәсекеге, сайысқа, адамдар арасындағы қарым-қатынасқа қатысты.
Образдар мен теңеулер
Шер — көне сөз, «арыстан» деген мағынасы бар; кейбір өңірлерде «батыр, ержүрек» деген мәнде де айтылады. Ер мен шер ұйқасып тұр, бірақ шердің дәрежесі биік: ер — адам, шер — аңның патшасы. Сөйтіп мақал өзіңе бір баға берсең, өзгеге одан жоғары баға бер деп үйретеді. Шер сөзінің «қайғы, мұң» деген кең тараған мағынасы да бар, бірақ бұл мақалға ол келмейді. Екі бөлік те «біл» етістігімен бітіп, ақыл бұйрық райында айтылады.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды жарыс, ойын, дау алдында өзіне тым сенімді адамға ескерту ретінде айтады. Жаттықтырушы, ұстаз, ата-ана жиі қолданады. Мысалы, шахмат турнирі алдында ұстаз шәкіртіне: «Қарсыласың жас екен деп жеңіл қарама. Өзіңді ер білсең, өзгені шер біл», — дейді. Өзіне сенбей, қорқып тұрған адамға айту орынсыз: ол бұдан да бетер жасып қалуы мүмкін.
Қолданылу жағдаяттары
— Аудандық күрес жарысына барар алдында жігіт қарсыласын мазақ етеді. Әкесі оны тоқтатып, мақалды айтады.
— Базарда жаңа келген сатушы көршісін бәсекелес санамай, бағасын қатты көтереді. Тәжірибелі саудагер оған мақалды айтып, сақ болуды ескертеді.