Өзі тоймағанның сарқытын ішпе.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақалдың тура мағынасы — өзі толық тойып ішіп-жемеген адамның сарқытын алма, оны ішпе деген ескерту. Астарлы мағынасы — өз несібесін қанағат етпеген, ішкі дүниесі толық емес, пиғылы да, ниеті де таза бола бермейтін адамның артылғанына сенбе деген ой. Қазақ ұғымында сарқыт — дәмнің, берекенің белгісі. Бірақ бұл жерде ол адамның мінезі мен қадірін сынайтын өлшемге айналып отыр: біреудің артынан қалғанға қызықпа, әсіресе өзі қанағат көрмеген, тәртібі мен әдебі кем адамның сөзін де, ісін де абайлап қабылда.
Образдар мен теңеулер
«Тоймаған» сөзі тек қарынның аштығын емес, ашкөздік пен қанағатсыздықты білдіреді. «Сарқыт» — артылған дәм, қалдық қана емес, адамның сый-құрметі мен үлесін де меңзейді. Мұнда сарқыт бейнесі арқылы бөтеннің артылғанына көзсіз ұмтылмау, әр нәрсенің төркінін тану керектігі аңғарылады. Яғни, халық даналығы сыртқы дәмнен гөрі адамның ішкі пиғылына көбірек мән береді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің дайындаған жоспарын, кеңесін немесе тәжірибесін соқыр сеніммен қабылдай бермеу керек деген мағынада қолданылады. Мысалы, жұмыста өз ісін жөндеп атқара алмаған әріптестің жартылай дайын жобасын сол күйі көшіріп алу дұрыс емес: алдымен оның сапасын тексеру керек.