Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795.7K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Сабасына қарай піскегі,
Мұртына қарай іскегі.
Мұртына қарай іскегі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр істің, әр адамның өз шамасына, ыңғайына, мүмкіндігіне қарай болатынын білдіреді. Тура...
Басы аманның малы түгел.
**Негізгі мағынасы** «Басы аманның малы түгел» деген мақалдың тура мағынасы — адам тірі, аман болса, оның малы да, дүни...
Ат иесіз болмас,
Қазан күйесіз болмас.
Қазан күйесіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әр нәрсенің өз иесі, өз күтімі болатынын білдіреді. Тура мағынасында ат иесіз жүрмейді, қ...
Мал басынан байланады,
Адам тілінен байланады.
Адам тілінен байланады.
**Негізгі мағынасы** Мақалдың тура мағынасы: малды байлап ұстамаса, ол еркін кетіп қалады. Астарлы мағынасы: адам да өз...
Игілікке - сүйгілік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қандай да бір игі іс, береке, пайдалы әрекет болса, соған жұрттың да ы...
Сыныққа сылтау іздейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бір істі түзетудің, кінәні мойындаудың орнына, өз әлсіздігін ақтауға тырысатынын...
Салақ қатынның үйінен
Сабақты ине табылмас.
Сабақты ине табылмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал үй ішіндегі ұқыпсыздық пен салақтықты сынайды. Тура мағынасында, үйі ретсіз, шашыраңқы ад...
Жақсы жүрген жерінде кент салады,
Жаман жүрген жерінде өрт салады.
Жаман жүрген жерінде өрт салады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам жүрген жеріне, қалдырған ісіне қарап бағаланатынын айтады. Жақсы адам қай ортаға бар...
Өнерсіз өлермен.
**Негізгі мағынасы** «Өнерсіз өлермен» деген мақалдың тура мағынасы — өнері, қабілеті, кәсібі жоқ адам өмірде қиналады...
Өліспеген көріседі.
**Негізгі мағынасы** «Өліспеген көріседі» деген мақалдың тура мағынасы — адам өлмейінше, өмірде тағы да жолығуы мүмкін д...
Шеберден - олжа, шешеннен - сауға.
**Негізгі мағынасы** Шебер адам өз ісінің арқасында пайда табады, ал шешен адам орнымен сөйлеп, сөздің күшімен кісінің к...
Иттің басын алтын табаққа салсаң,
Шоршып түседі.
Шоршып түседі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: иттің басын алтын табаққа салсаң да, ол одан шошып, қашып түседі. Аста...
Адам өзгенің қадірін өзі арқылы түсінеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам басқа біреудің қадір-қасиетін, ең алдымен, өз басынан өткен сезім, тәжірибе және ұқс...
Асарын асап, жасарын жасаған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірдегі өз еншісін алып, міндетін атқарып, жасайтын ісін толық орындап болғанын...
Қағазға тіл бітірген - қалам,
Жансызға жан бітірген - адам.
Жансызға жан бітірген - адам.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ақыл-ойы мен еңбегінің күші қандай зор екенін көрсетеді. Қағаздың өзі үнсіз, жанс...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.