Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Жіңішкені үзу оңай,
Жұқаны таптау оңай.
Жұқаны таптау оңай.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жіңішке нәрсені үзіп тастау да, жұқа нәрсені таптап жіберу де оңай…
Сұлуды көру - көзге себеп.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әдемі, көрікті адамды немесе көріністі көру адамның көзіне бір түрткі…
Үйің жаман болса, күйің жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам тұратын үй жайсыз, тар, күтімсіз болса, көңіл-күйі де түсіп…
Бойың қысқа болса, түйеге мін,
Бойың ұзын болса, есекке мін.
Бойың ұзын болса, есекке мін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда адамның бойына қарай мінетін көлікті айтып тұрғандай көрінеді. Бірақ…
Ақымақ атқа мінсе,
Өзін төре санар.
Өзін төре санар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мансапқа, билікке не жақсы орынға кенелген кейбір ақылсыз адамның өзін тым жоғары ұстап…
Тышқанның да сауыры бар.
Негізгі мағынасы Тышқанның да сауыры бар деген мақал кез келген жаратылыстың өз жаратылысы, қорғаны не әлсіз болса да…
Жалаң аяқ жан кешті.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам жалаңаяқ жүріп, ауырлық көріп, жанын қинап күн кешті дегенді…
Ешкілі қой өреген.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ешкісі бар қойдың өрісі, жайылымы бөлек болады деген ұғым. Астарлы…
Жабағы - тай деп қорлама,
Жолға шықса, ат болар.
Жолға шықса, ат болар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды немесе кішкентай, әлсіз көрінетін нәрсені төменсітуге болмайтынын айтады. Тура…
Елден бұрын елпеңдеме.
Негізгі мағынасы «Елден бұрын елпеңдеме» деген мақал адамды орынсыз асығыстықтан, көптің алдына түсіп, жөнсіз дарақылық…
Жалғаймын деп үзіп алма,
Түзеймін деп бұзып алма.
Түзеймін деп бұзып алма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істі абайлап, ойланып істеуді үйретеді. Бір нәрсені жөндеймін, көмектесемін, жақсартамын…
Ұят иманда.
Негізгі мағынасы «Ұят иманда» деген мақал адамның ар-ожданын, ұялу сезімін иманмен тікелей байланыстырады. Яғни шын…
Қастағы сызу көзді алдайды.
Негізгі мағынасы Қастағы сызу көзді алдайды деген мақал сыртқы көріністің кейде шындықты бүркемелейтінін білдіреді…
Түйе тулап жүктен құтылмас.
Негізгі мағынасы Түйе қанша тулап, бұлқынса да, үстіндегі жүктен құтыла алмайды. Мақалдың тура мағынасы — күшті мал…
Еріншекке жоқ сылтау.
Негізгі мағынасы Бұл мақал еріншек адам істің жөнін іздемей, өз міндетінен қашуға әрдайым бір себеп тауып алатынын…
Жапалақ көрсең атып ал,
Жаманнан басыңды сатып ал.
Жаманнан басыңды сатып ал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жапалақ құсын көрсең, дереу атып түсір, ал жаман адамнан басыңды аман…
Мықтыға момын күш қылмас.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: әлсіз, жуас адам күшті, өктем адамға қарсы тұра алмайды. Астарлы мағынасы: қай…
Игілік істі өсек бұзады.
Негізгі мағынасы Игілік істі өсек бұзады дегеніміз — жақсы басталған іс те, пайдалы әрекет те жаман сөздің, орынсыз…
Телі-тентектің қолында темір сөйлейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қолында темір, яғни қару немесе қатты зат ұстаған тентек адам одан…
Кері кеткен кеусен сұрауға да ерінеді.
Негізгі мағынасы Кері кеткен кеусен сұрауға да ерінеді — адам берекеден, ырыстан, немесе дұрыс жолдан айырылып, кері…
Барлық адамзат бір бауыр.
Негізгі мағынасы «Барлық адамзат бір бауыр» деген мақал адам баласының бәрі түбі бір, жаратылысы ортақ, сондықтан…
Өсекшінің аузын бассаң,
Арты жыбырлайды.
Арты жыбырлайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өсекші адамды тек ауызша тыйып қою жеткіліксіз екенін білдіреді. Өсек айту — оның әдеті…
Әр нәрсе сынарда
өзінен мықтыға тап болады.
өзінен мықтыға тап болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: кез келген зат сыналатын, тексерілетін кезде өзінен күштірек нәрсеге…
Мешелден жөтел кетпейді.
Негізгі мағынасы «Мешелден жөтел кетпейді» деген мақал сырттай қарағанда адамның сырқаты туралы айтылғандай…
Жаманның ақылы көзінде.
Негізгі мағынасы «Жаманның ақылы көзінде» деген мақал адамның ішкі парасаты төмен болса, ол көбіне тек сыртқы…
Жапа қылғанға опа қыл.
Негізгі мағынасы «Жапа қылғанға опа қыл» деген мақал адамға жамандық жасағанға да жақсылықпен жауап бер дегенді…
Қайғың болса, досыңа бар,
Қарның ашса, қосыңа бар.
Қарның ашса, қосыңа бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қиындық түскенде жалғыз қалмай, жанашыр досқа арқа сүйеуді, ал тұрмыстық қажет пен…
Ханның қасында қалтырап жатқанша,
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Қарадан қалағаныммен қаңғырып өлейін.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ар-намысы мен еркіндігін бәрінен жоғары қоятынын білдіреді. Тура мағынасында…
Бақылдың бауы көгермес,
Көгерсе көбеймес.
Көгерсе көбеймес.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: баулы, байланып тұрған нәрсе көгеріп, өсіп-өнбейді, ал көгерсе де…
Сыпайы сырын жасырмас,
Ақырын ғана бүлк етер.
Ақырын ғана бүлк етер.
Негізгі мағынасы Сыпайы, көргенді адам өз сырын да, ішкі ойын да орынсыз жайып салмайды. Ол сабырмен сөйлеп, байыппен…
Мыстан - сиқыршы дұшпан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жау мен қастықтың анық та жасырын түрі болатынын ескертеді. Тура мағынада «мыстан»…
Алдына келгенді тістейді,
Артына келгенді тебеді.
Артына келгенді тебеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал мінезі асау, ашуға тез берілетін, ызақор адамды сипаттайды. Мұндай кісі алдына келгенді де…
Құланға ерген шиеге аунайды.
Негізгі мағынасы Құланға ерген шиеге аунайды деген мақалдың тура мағынасы — құлан жүрген жерде шие де соған ілесіп, сол…
Өтірік ырысты байлайды.
Негізгі мағынасы «Өтірік ырысты байлайды» деген мақал жалған сөздің ақыры жақсылыққа апармайтынын білдіреді. Тура…
Ботасы бар түйе боздамай жем жемейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ботасы бар түйе өз ботасын ойлап, уайым үстінде жайбарақат жем жемейді…
Оншадан мұнша жүріп.
Негізгі мағынасы «Оншадан мұнша жүріп» деген мақал аз ғана берекесіз қимылдан, ұсақ-түйек әрекеттен де нәтиже…
Сұлу алған жолдасынан айырылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — сыртқы сұлулығына ғана қызығып үйленген адам жолдасын жоғалтып алуы…
Жақсы - сыйлағанының құлы,
Жаман - қорыққанының құлы.
Жаман - қорыққанының құлы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезін салыстырып көрсетеді. Жақсы адам өзіне көрсетілген сый-құрметке жауап ретінде…
Қолында жоқ жомарт.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қолында, яғни өзінде беретін дүние-мүлкі жоқ адам жомарттық көрсете…
Жаман адам кетсе,
Дүние кеңіп қалғандай болады.
Жақсы адам кетсе,
Дүние кеміп қалғандай болады.
Дүние кеңіп қалғандай болады.
Жақсы адам кетсе,
Дүние кеміп қалғандай болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдардың қоғамдағы орны мен ықпалын салыстырып айтады. Жаман адам кетсе, оның кесірі…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.