Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Сөз салысқан - дауға ортақ,
Ат салысқан - жауға ортақ.
Ат салысқан - жауға ортақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір іске сөз қосып, айтысқа араласқан адам даудың ортасына түседі; ал а...
Ат сүрінбей жер танымас,
Ер сүрінбей ел танымас.
Ер сүрінбей ел танымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ат жолда сүрінбей, жердің ой-шұңқырын, бедерін толық тани алмайды. Аст...
Жайылып төсек, жазылып жастық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адамның төсегі жайылып, жастығы жазылып, тыныш ұйықтауға, еркін демалу...
Далада бөрі ұлыса,
Үйдегі иттің іші ашиды.
Үйдегі иттің іші ашиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: далада қасқыр ұлыса, үйдегі ит те соған елігіп, мазасызданып қыңсылайды...
Жалғыз өркешті түйенің бәрі - нар,
Дегенмен, нардың да нары бар.
Дегенмен, нардың да нары бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жалғыз өркешті түйенің бәрі нарға ұқсағанымен, олардың бәрі бірдей ең м...
Ат пен ат ақырлас болса,
Меңі жұғады.
Ат пен есек ақырлас болса,
Зеңі жұғады.
Меңі жұғады.
Ат пен есек ақырлас болса,
Зеңі жұғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір қорада, бір жерде тұрған ат пен ат бір-біріне үйренісіп, тынысы ме...
Қысыла-қысыла қыз болдым.
**Негізгі мағынасы** «Қысыла-қысыла қыз болдым» деген мақал адамның ұяңдық, қысылу, тартыншақтық арқылы әдепті, жинақы,...
Өліспей беріспейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсеге не жерге, не намысқа, не мақсатқа оңайлықпен қол жеткізу б...
Соқыр көргенінен жазбас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында көрмейтін адамға сүйеніп, бұрынғы қалыптасқан әдетінен жаңылмауды білдір...
Қыз жоқ жерде қызық жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз бала жоқ жерде думан да, сән де, көңілділік те аз болады. Астарлы...
Өтірікшінің шын сөзі зая кетеді.
**Негізгі мағынасы** Өтірік айтып үйренген адамның бір рет айтқан шын сөзіне де жұрт сенбей қалады. Яғни жалған сөз көп...
Жона бергеннің жұқарар кезі,
Соза бергеннің үзілер кезі.
Соза бергеннің үзілер кезі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсені қайта-қайта жона берсең, ол жұқарып, ақыры тозады; ал соза...
Қыдыр дарымаған адам
есек базарында делдал да бола алмайды.
есек базарында делдал да бола алмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы түсініксіздеу, өйткені ол астарлы сөзге құрылған. Мағынасы: адамға Қыдыр...
Ажал ақымақ үшін алтау,
ақылдыға біреу.
ақылдыға біреу.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірдегі қауіпті, қиындықты, өлім қатерін әр адам әрқалай қабылдайтынын меңзейді. Тура ма...
Қайғы қартайтады,
Қуаныш марқайтады.
Қуаныш марқайтады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйі денсаулығы мен рухына әсер ететінін аңғартады. Қайғы-қасірет, уайым, мұ...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.