Мың адам салған көпірді бір адам бұзады,
Бір адамның жаққан отына мың адам жылынады.
«Мың адам салған көпірді бір адам бұзады, Бір адамның жаққан…» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Мақал екі қарама-қарсы суретті қатар қояды. Бірінші жолда мың адам күш біріктіріп салған көпірді бір бұзақы бұзып жібереді: жасау ұзақ әрі қиын, бұзу оңай әрі тез. Екінші жолда бір адамның жаққан отынан мың адам жылынады: бір кісінің жақсы ісі көпке пайда береді. Мақалдың түйіні — бір адамның қолында үлкен күш бар, оны жақсылыққа да, жамандыққа да жұмсауға болады. Әркім өз ісінің көпке тиетін салмағын сезінуі керек деген ой.
Образдар мен теңеулер
Көпір — өзеннен өтуге арналған, ауылды ауылмен жалғайтын құрылыс, оны көбіне асармен, бүкіл елдің күшімен салған. От — қазақ үшін тіршіліктің, жылудың, шаңырақтың белгісі, ошақтағы от бүкіл үйді жылытады. Мақалда сандар айқасып тұр: бірінші жолда «мың — бір», екіншіде «бір — мың». Бұл айна тәрізді құрылым ойды есте берік қалдырады. «Салу» мен «бұзу», «жағу» мен «жылыну» — бір-біріне жауап беретін етістіктер.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Бір адамның кесірінен ортақ іс бүлінгенде, немесе бір адамның игі бастамасы көпке пайда әкелгенде айтылады. Мақалдың қай жолына екпін түсуіне қарай, үні айыптау да, мадақ та болуы мүмкін. Мысалы, ауылға өз қаражатымен құдық қаздырған кәсіпкерге ақсақал: «Бір адамның жаққан отына мың адам жылынады деген осы», — дейді.
Қолданылу жағдаяттары
— Ауылдағы спорт алаңын біреу түнде бүлдіріп кеткенде, оны салуға қатысқан жастар ашынып, мақалдың бірінші жолын айтады.
— Мектепте бір мұғалім ашқан тегін шахмат үйірмесіне бүкіл ауылдың балалары қатысқанда, директор оған алғыс айтады.
— Футбол командасы бір ойыншының дөрекілігі үшін ойыннан шеттетілгенде, бапкер командаға бір адамның ісі бәріне тиетінін түсіндіреді.
Bir adamnyń jaqqan otyna myń adam jylynady.