Мұрты өскендердің өздері кәпір,
Шашы өскендердің елі көпір.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал тура мағынасында адам сыртқы бейнесі өзгеріп, есейіп, бойы толысқанымен, соған сай мінезі мен ісі де дұрыс болуы керек деген ишара береді. Астарлы мағынасы — тек түр-сипатқа, жасқа немесе атаққа қарап мақтанудың пайдасы жоқ; адамды адам ететін нәрсе — ақыл, тәртіп, жауапкершілік және елге, жұртқа пайдалы іс. Бір жағынан, бұл сөзде қоғамдағы кейбір әсіреқылық, дарақылық, орынсыз паңдық сыналады.
Образдар мен теңеулер
«Мұрты өскен» дегені — жігіт болған, есейген, бірақ әлі толық қалыптаспаған жасқа ишара. «Шашы өскен» — жасы ұлғайған, тәжірибе жинаған адам бейнесі. «Кәпір» сөзі мұнда діни мағынадан гөрі, халық тіліндегі «жөнсіз, тәртіпсіз, қисық мінез» деген қатқыл бағалау ретінде қолданылғандай әсер береді. «Елі көпір» деген тіркес жұртқа сыйсыз, елмен арасы берік емес, сөзі мен ісі қабыспайтын адамды мегзейді.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал адамға сыртқы келбетке емес, ішкі мәдениетке мән беруді ескертеді. Мысалы, біреу сәнді киініп, өзін үлкен көрсе де, жұмыста жауапсыздық танытса, оны осы мақалмен сынауға болады: ересек көрінгенмен, ісі балаң. Сондықтан жас та, үлкен де өз мінезін түзеп, қоғам алдында жауапты болуға тиіс.
Shashy óskenderdiń eli kópir.