Мінгені есек,
Айтқаны өсек,
Тұла бойы есеп.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал бір адамның мінезін ащы мысқылмен сипаттайды. Тура мағынада «есекке мінген», «өсек айтқан», «есепке құрылған» адам туралы айтылғандай көрінгенімен, астарында оның ұсақ-түйекке әуес, орынсыз сөйлегіш, іштарлыққа жақын, пайдасын ғана ойлайтын жан екені меңзеледі. Мұнда адамның сыртқы әрекеті ғана емес, ішкі болмысы да сыналады.
Образдар мен теңеулер
«Есек» образы — жұпынылықты, жайбасарлықты не салмақсыздықты ишараласа, «өсек» — тілдің түзелмегенін, біреудің абыройын сөз қылуды білдіреді. Ал «тұла бойы есеп» деген тіркес адамның бар ойы пайда мен есеп-қисапта екенін көрсетеді. Яғни мұндай адамда кеңдік, мейірім, шынайылық аз, ал өз мүддесін ғана таразылау басым.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал өсек тасыған, біреудің ісін өсекке айналдырып, әр қадамын өз пайдасына бұратын адамдарға қатысты айтылады. Мысалы, жұмыста бір қызметкер әріптестерін сырттай сөз етіп, кімнен қандай пайда түсетінін ғана ойласа, оны осы мақалмен сипаттауға болады.
Aıtqany ósek,
Tula boıy esep.