Момын - жаманның інісі.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Момын - жаманның інісі» деген мақал сырттай жуас, үндемес адам кейде жамандыққа тез еріп кетуі мүмкін деген ойды білдіреді. Мұндағы «момын» — көпке қарсы келмейтін, ашық мінез көрсетпейтін адам. Ал «жаман» — теріс мінезді, бұзақы не зиян іс жасайтын кісі. Мақалдың астарында: адам тек жуас болғанмен, мінезі берік, ұстанымы мықты болмаса, жаман ортаға ілесіп кетуі оңай деген ескерту жатыр.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «іні» сөзі туыстық мағынадан гөрі жақындық, ілесу, соңынан еру ұғымын береді. Яғни момын адам жаманның қасында жүрсе, оның ісіне араласып, соны қайталауы мүмкін деген бейне жасалады. Қазақ танымында бұл — адам мінезінің әлсіздігін, орта ықпалының күшін көрсететін өткір салыстыру.
Қазіргі өмірде
Бұл мақал бүгін де өзекті. Мысалы, сабырлы, ешкімге сөз қайтармайтын оқушы теріс қылық жасайтын достарының сөзіне еріп, сабақтан қашса, оның момындығы емес, беріктігінің жоқтығы байқалады. Сондықтан мақал адамды өз ортасын дұрыс таңдауға, мінезін бекем ұстауға шақырады.