Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
274
Орташа
Сұрыптау:
Жаман арба жол бұзар,
Жаман адам ел бұзар.
Жаман адам ел бұзар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сапасыз, жарамсыз арба жүріп келе жатып жолды бұзады, ізді тегістемей,...
Мешкей деген жақсы атақ емес.
**Негізгі мағынасы** «Мешкей деген жақсы атақ емес» деген мақалдың тура мағынасы — тым көп жейтін, қарынды ғана ойлайты...
Көңілім келсе, көлдеймін,
Көңілім келмесе, шөлдеймін.
Көңілім келмесе, шөлдеймін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көңіл күйі мен ішкі сезімі мінез-құлқына тікелей әсер ететінін білдіреді. Көңілі...
Түске дейін мүйіз, түстен кейін киіз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал уақыттың, істің және адам жағдайының тез өзгеретінін білдіреді. Тура мағынасында қарасақ,...
Арқа еті арша, борбай еті борша.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның көп қиналғанын, ауыр еңбек пен жоқшылықты бастан кешкенін білдіреді. Тура мағынас...
Ауру жүйкені бұзады,
Жүйке ұйқыны бұзады.
Жүйке ұйқыны бұзады.
**Негізгі мағынасы** Ауру адамды әлсіретіп, мазасыз етеді; сол мазасыздық жүйкені тоздырады. Жүйке тозса, адамның тынысы...
Білім сүріндірмейді, білек сүріндіреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал білімді адамның жолын ашып, оны ұятқа қалдырмайтынын білдіреді. Ал күшке, қолдың қайратын...
Жауар күн ыстық болады,
Болар бала пысық болады.
Болар бала пысық болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал табиғаттағы құбылысты адам мінезімен салыстырып, алдын ала байқалатын белгіні білдіреді....
Қалыңдық жасауына қарай назданады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қалыңдықтың қалың мал, жасау сияқты тұрмыстық жағдайына қарап, өзіне артық мінез көрсетет...
Далада бөрі ұлыса,
Үйдегі иттің іші ашиды.
Үйдегі иттің іші ашиды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: далада қасқыр ұлыса, үйдегі ит те соған елігіп, мазасызданып қыңсылайды...
Қас сараң өз тамағын өзінен тығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте сараң адам өзіне де қимайтын, тіпті өз несібесін өзі тығып ұстайтын мінезді әшкерелей...
Жаманның аяғы сегіз,
Бірі шалмаса, бірі шалады.
Бірі шалмаса, бірі шалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман адамның ісі де, ойы да бір орында тұрмайтынын, оның зияны бір жолмен болмаса, екінш...
Ақылдан жақын дос бар ма?
Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен артық жас бар ма?
Қымыздан дәмді ас бар ма?
Ашудан жаман қас бар ма?
Жиырма бестен артық жас бар ма?
Қымыздан дәмді ас бар ма?
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда сұрақ түрі арқылы өмірдегі ең қымбат төрт құндылық аталады: ақыл, сабыр, жастық шақ жән...
Ел іші тентексіз,
Мал іші індетсіз болмас.
Мал іші індетсіз болмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің ішінде де, малдың арасында да мінсіз, мүлде кедергісіз жағдай болмайтынын білдіред...
Жаманды жаман дей берме,
Жасып кетер.
Жақсыны жақсы дей берме,
Тасып кетер.
Жасып кетер.
Жақсыны жақсы дей берме,
Тасып кетер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға сөзді орынсыз айта бермеуді, біреуді бетіне басып мақтап не даттауда абай болуды е...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.