Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
795.7K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Аларманға алтау аз,
Берерменге бесеу көп.
Берерменге бесеу көп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — алушы адамға алты да аз көрінеді, ал беруші адамға бесеу де көп болып...
Үлкенге - ізет, кішіге - ақыл.
**Негізгі мағынасы** Үлкенге құрмет көрсету, кішіге жөн сілтеу — адам тәрбиесінің басты өлшемі. Бұл мақалдың тура мағына...
Ақ иіліп сынбас.
**Негізгі мағынасы** Ақ, яғни жақсы ниет, адалдық, ізгілік иесін жеңіл-желпі соққы да, қысым да морт сындырмайды. Бұл ма...
Осал ағаш бұтағын көтере алмас,
Осал адам атағын көтере алмас.
Осал адам атағын көтере алмас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға берілген атақ, абырой, жауапкершілік ауыр жүк екенін білдіреді. Тура мағынасында ә...
Ерлік керсеткенге оқ та дарымас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерлік пен батылдықтың қадірін айтады. Тура мағынада, оқ тиген адамға зиян келеді, ал аста...
Шақырғанға бар, шаққаннан қаш.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды шақырған жерге баруға, яғни сыйластық пен жауапкершілік танытуға үндейді. Ал «шаққ...
Жегені - кебек, кигені - жібек.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы көрінісі мен ішкі тұрмысының арасында үлкен алшақтық бар екенін білдіреді....
Сыпайыны үйде көрме, түзде көр.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сыпайылықтың шынайы бағасы адам көптің ішінде, сыртта, әртүрлі ортада көрінетінін білдіре...
Бай баласы - балпаң,
Жарлы баласы - жалтаң.
Жарлы баласы - жалтаң.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның тұрмыс жағдайы мінез-құлқы мен жүріс-тұрысына әсер ететінін аңғартады. Байдың бал...
Арпа берсең, атқа бер,
Күтірлетіп шайнасын;
Қызды берсең, жасқа бер,
Құшақтасып ойнасын.
Күтірлетіп шайнасын;
Қызды берсең, жасқа бер,
Құшақтасып ойнасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі нәрсенің де өз орнымен, өзіне лайық адамға берілуін меңзейді. Арпа атқа берілсе, ол м...
Жеміссіз ағаш жұтайды.
**Негізгі мағынасы** Жеміссіз ағаш жұтайды деген мақал тура мағынасында: жеміс бермеген ағаштың нәрі кеміп, күтімсіз қал...
Жанын аямаған жау алады,
Малын аямаған дау алады.
Малын аямаған дау алады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — адам жанын сақтамай, басын қатерге тіксе, жауға жем болуы мүмкін; ал м...
Жақсының сөзі жырмен тең.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адамның айтқан сөзі өте әсерлі, мәнді әрі жүрекке жылы тиеді. Мұнда тура мағынада «жақсының с...
Жақсы ат аяғынан қалады,
Жақсы кісі тамағынан қалады.
Жақсы кісі тамағынан қалады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жақсы ат көп жүріп, шабысы мен тірлігі арқылы аяқтан тозады; ал жақсы к...
Қара кісінің қаны шыққанша,
Сары кісінің жаны шығады.
Сары кісінің жаны шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қара түсті, сары түсті адам туралы емес, әр істің салдары әртүрлі бола...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.