Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Бай мен бай құда болса, достасады,
Бай мен кедей құда болса, қастасады.
Бай мен кедей құда болса, қастасады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал құдалықтың бәріне бірдей емес екенін аңғартады. Тура мағынасында, екі бай құда болса, ара...
Өзімдікі сұңғыла, өзгенікі миғұла.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға өз ісі мен өз пікірін жоғары бағалап, басқаның ісін төмен санауға бейім мінезді ә...
Тәуекелдің нары күшті.
**Негізгі мағынасы** «Тәуекелдің нары күшті» деген мақал адам батыл қадам жасап, тәуекелге бел байласа, істің де, жігер...
Жорғаның қадірін желгенде біледі,
Жақсының қадірін өлгенде біледі.
Жақсының қадірін өлгенде біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның, не жақсы нәрсенің шын бағасы көбіне ол көзден таса болғанда, не айырылғанда ғана...
Айырым-айырым жол сүрлеуін түйе білер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ұзақ жолда, шөлді жерлерде немесе көш-қон кезінде жолдың бұрылысы мен...
Өнерлінің өрісі ұзақ.
**Негізгі мағынасы** «Өнерлінің өрісі ұзақ» деген мақал өнері, шеберлігі, қабілеті бар адамның жолы кең, мүмкіндігі мол...
Ақырғанның бәрі арыстан емес.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: ақырған, қатты дауыстаған жануардың бәрі бірдей арыстан емес. Астарлы...
Қисық қабырғадан қыңыр адам қиын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында адамның қабырғасы қисық болса, денеге қалай ыңғайсыздық тудырса, қыңыр,...
Асарын асап, жасарын жасаған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өмірдегі өз еншісін алып, міндетін атқарып, жасайтын ісін толық орындап болғанын...
Кекірек шіркін дікең қағады,
Күресуге дәрмен жоқ.
Күресуге дәрмен жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал кеудесіне сыймай, шамданып, өз күшіне сеніп керілген адамды әжуалайды. Тура мағынасында «...
Жас та болса бас.
**Негізгі мағынасы** «Жас та болса бас» деген мақал жасы кіші болса да, ақылы асқан, сөзі орнықты, ісі мығым адамды айт...
Тәкаппардың семірткен малы,
Ойнақтап жүріп қасқырға кезігеді.
Ойнақтап жүріп қасқырға кезігеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тәкаппар, паң адамның асығыстықпен, бейқамдықпен әрекет етсе, өзіне зиян келтіретінін еск...
Жақсы келді дегенше,
Жарық келді десеңші;
Жақсылықтың уытын
Алып келді десеңші.
Жарық келді десеңші;
Жақсылықтың уытын
Алып келді десеңші.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адам келген жерде көңіл де, орта да нұрлана түсетінін білдіреді. Тура мағынасында «...
Ақын тілді, ат тұяқты келеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы дарын мен туа біткен қабілеттің болатынын аңғартады. Тура мағынасында ақын...
Өлгенде көрің кең болсын,
Тіріде үйің кең болсын.
Тіріде үйің кең болсын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға тіршілікте кең пейілді, жомарт, қонақжай болуды өсиет етеді. Тура мағынада «үйің к...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.