Мың жаудан бір жансыз жаман.

Негізгі мағынасы

Мақалдағы «жансыз» — жаны жоқ зат та, әлсіз адам да емес, көне қазақ тілінде «тыңшы, жасырын хабаршы» деген сөз. Тура мағынасы: мың жаудан бір тыңшы жаман. Ашық жаудың қайда тұрғаны, қанша екені белгілі, оған қарсы дайындалуға болады. Ал іштен хабар тасып, сырды жауға жеткізетін бір жансыз бүкіл елдің жоспарын бұзып, жеңілістің себебі болуы мүмкін. Астарлы мағынасы — сыртқы қауіптен гөрі іштегі опасыздық, сенімге кіріп алып сатқындық жасайтын адам әлдеқайда зиянды.

Образдар мен теңеулер

«Мың жау» — көп, бірақ көзге көрінетін, ашық қауіп. «Бір жансыз» — саны аз, бірақ көзге көрінбейтін, ішке енген қауіп. Сан мен зиянның осылай қарама-қарсы қойылуы мақалдың түйінін айқындайды: зиянның ауырлығы санмен емес, жасырындықпен өлшенеді. Ертедегі соғыс тәжірибесі бұл сөзге нақты өмірлік негіз берген: талай жорықтың тағдырын бір ғана тыңшының хабары шешкен.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Бүгін бұл мақал ұжымдағы, серіктестіктегі сенімге қатысты айтылады. Мысалы, компанияның жабық жоспарын бәсекелесіне жеткізіп отырған бір қызметкер ашық бәсекелестердің бәрінен көп шығын келтіреді. Мақал сенімді асықпай, тексеріліп барып беруге, сыр сақтауды бағалауға үйретеді.