Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Абырой - ердің қанаты,
Ақыл - ойдың суаты.
Ақыл - ойдың суаты.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ер адам үшін абыройдың орны ерекше екенін, ал ақыл адамның ішкі дүниесін нәрлендіріп, дұрыс…
Қалтасында тиын жоқ,
Түйенің тісін санайды.
Түйенің тісін санайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қалтасында ақшасы жоқ адамның бос қарап, пайдасыз іске әуестенуі. Астарлы…
Ер қартайса, еркі кетер,
Әйел қартайса, көркі кетер.
Әйел қартайса, көркі кетер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның жасына байланысты өзгеретін табиғи құбылысты астарлап жеткізеді. Тура мағынада ер…
Ұры тойғанша жеп, өлгенше қарғанады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ұрының табиғатын әшкерелейді: ол тонап алғанын тойғанша жеп, қылмысын жасырудың орнына…
Өлім - тіршіліктің елесі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал өмір мен өлімнің бір-бірінен ажырамас екенін, тіршілік атаулының өткінші екенін білдіреді…
Есек құлағының ұзындығына мақтанар,
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Есалаң жүзінің қызылдығына мақтанар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өзінде шын мәнді артықшылық болмаса да, пайдасыз немесе ұсақ нәрсеге мақтанып, өзін…
Істемеген тістемейді.
Негізгі мағынасы «Істемеген тістемейді» деген мақал еңбексіз, әрекетсіз пайда да, нәтиже де болмайтынын білдіреді. Тура…
Артық өнер бас бұзар.
Негізгі мағынасы «Артық өнер бас бұзар» деген мақал адамның бойындағы кез келген қабілет пен шеберлік орнымен…
Әркімнің кеудесіне бір аяқ айран сыяды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның кеудесіне, яғни ой-санасына, өзіне ғана тән бір сенім, бір мақсат, бір намыс сыйып…
Алыстан ердің дәрібі бар,
Қасына барсаң, баладай.
Алыстан таудың дәрібі бар,
Қасына барсаң, обадай.
Қасына барсаң, баладай.
Алыстан таудың дәрібі бар,
Қасына барсаң, обадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен нәрсенің сырттай көрінетін беделі алыстан биік, айбарлы болып сезілетінін айтады…
Құдайдың қарғысына ұшырасаң да,
Халықтың қарғысына ұшырама.
Халықтың қарғысына ұшырама.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға ең ауыр жаза — халықтың қарғысы, яғни көптің наразылығы мен теріс батасы екенін…
Жорға жүрісінен пұл болады,
Жаман жүрісінен құл болады.
Жаман жүрісінен құл болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мінезі мен жүріс-тұрысының өмірдегі орны зор екенін білдіреді. Жорға аттың жүрісі…
Қотыр теке қора былғар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қотыр, яғни ауру теке өзіне тиесілі қораны былғап, таза ұстауға жарамайды…
Үйге кіргенде дыбыс қыл,
Ентелемей дұрыс кір.
Ентелемей дұрыс кір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үйге кірген адам әдеп сақтап, асығып-аптықпай, тыныш әрі сыпайы кіруі керек дегенді…
Сойқанды әкеден сотқар ұл туады.
Негізгі мағынасы Сойқанды әкеден сотқар ұл туады деген мақалдың тура мағынасы — әкесі дөрекі, қатал, берекесіз…
Ит не жесе, соны құсады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішіне не сіңсе, соның сыртқа шығатынын білдіреді. Тура мағынасында ит не жесе, кейін…
Құлан қағын қорғайды.
Негізгі мағынасы Құлан қағын қорғайды деген мақал өз иесіне, өз ортасына, өз тіршілігіне берік болуды білдіреді. Тура…
Жарлы мен жалғыздың сөзі жалған.
Негізгі мағынасы «Жарлы мен жалғыздың сөзі жалған» деген мақалдың тура мағынасы — кедей, қорғансыз, жалғыз адамның…
Тәңір атқанды Тәңір атқан мақтайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреуді Тәңір жазаласа, соны тағы бір Тәңір атқандай адам ғана мақтайды…
Достың көзінде болғанша көңілінде бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам досының көз алдында ғана көрініп, сырттай сыйлы болғаннан гөрі, оның…
Досыңды мақтағаның - өзіңді мақтағаның.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: досыңды мақтасаң, сол мақтау өзіңе де тиеді. Астарлы мағынасы: адамның…
Боқты боққа ұрса, былш ете түседі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — лас нәрсені лас нәрсеге ұрса, ол бірден былқ етіп, шашырап кетеді деген…
Әкеде де әке,
Балада да бала бар.
Балада да бала бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — әкенің де өзіндік орны, беделі, өмір көрген тәжірибесі бар, ал баланың да…
Тілі екеудің ділі екеу.
Негізгі мағынасы «Тілі екеудің ділі екеу» деген мақал бір адам екі тілде сөйлесе, оның ішкі ұстанымы да екіұшты болуы…
Қызға бергісіз қатын бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — кейбір әйелдер қыздай нәзік, көрікті, ибалы, ұқыпты болып келеді деген…
Құстың бәрі бұлбұл болмас,
Жылқының бәрі дүлдүл болмас.
Жылқының бәрі дүлдүл болмас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: барлық құс бірдей бұлбұл сияқты әсем үн шығара бермейді, барлық жылқы да…
Дырдушыл жастық - қайырсыз қарттық.
Негізгі мағынасы «Дырдушыл жастық - қайырсыз қарттық» деген мақал жастық шақты бос күлкі, еріншектік, думан мен…
Жүк ауырын ер көтереді.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ауыр жүктi ер адам көтереді. Астарлы мағынасы — қиын істі, жауапты…
Егіле сүйген елжіретер,
Ақыры бір күн еңіретер.
Ақыры бір күн еңіретер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам біреуге шектен тыс беріліп, орынсыз елжіреп, өте нәзік сезімге ерік берсе, соңы…
Егіз бота не баққа, не даққа туады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — егіз туған бота сирек әрі өзгеше құбылыс, сондықтан ол бірде жақсы…
Түйе мініп қойға барма,
Жөндеп баға алмайсың.
Бие мініп тойға барма,
Көкпарға шаба алмайсың.
Жөндеп баға алмайсың.
Бие мініп тойға барма,
Көкпарға шаба алмайсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал әр істің өз реті, өз лайығы бар екенін айтады. Түйемен қойға барсаң да, бимен тойға барсаң…
Түйе аяғы - маймақ,
Төре аяғы - тайғақ.
Төре аяғы - тайғақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай қарағанда түйенің аяғы маймақ, яғни қисықтау, ал төренің аяғы тайғақ деп бейнелейді…
Көргенсіз бала шешесін түртіп ойнайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал көрген тәрбиенің, үйдегі үлгінің бала мінезіне тікелей әсер ететінін білдіреді. Тура…
Өзі қара болса да,
Бақ, дәулеті сай болса,
Жер жарады қаңқылы.
Бақ, дәулеті сай болса,
Жер жарады қаңқылы.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы келбетіне емес, ішкі жағдайы мен ырыс-несібесіне қарай бағаланатынын…
Ер қуаты - қаруы.
Негізгі мағынасы «Ер қуаты - қаруы» деген мақал ер адамның шын күші оның қолындағы қаруда ғана емес, өз қайратында…
Екі бас, екі басқа малта да ас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: әр адамға өз несібесі, өз ырысы бар, біреудің үлесі екіншісіне дәл келе…
Бүркіт қартайғанда тышқан аулайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға да, аң-құсқа да ортақ өмір заңын меңзейді: жастық шақта күш-қайрат мол болады, ал…
Сөйлей білмес жамандар
Сөзді өзіне келтірер.
Көше білмес жамандар
Көшсе, көлік өлтірер.
Сөзді өзіне келтірер.
Көше білмес жамандар
Көшсе, көлік өлтірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөзді де, істі де жөндеп ұстай алмайтын адамның зияны өзіне ғана емес, айналасына да…
Аңғал қашқанға да, қуғанга да серік.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аңғал, яғни аңқау не байқамайтын адам қашқанға да, қуғанға да ілесіп кете…
Долы кісі пышақ өткізеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ашулы, долы адамның сөзі де, ісі де қауіпті болатынын білдіреді. Тура мағынасында «пышақ…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.