Алыстан ердің дәрібі бар,
Қасына барсаң, баладай.
Алыстан таудың дәрібі бар,
Қасына барсаң, обадай.

Негізгі мағынасы

Алыстан қарасаң, ердің айбыны, дәрібі зор көрінеді, ал жақын барсаң, баладай қарапайым. Тау да солай: алыстан асқақ, қасына барсаң, обадай ғана төбе. Мақалдың негізгі ойы: алыстағы атақ пен сырт көрініс шындықтан үлкен көрінеді, жақын келгенде бәрі өз өлшеміне түседі. Даңқты адамнан ерекше құдірет күтудің қажеті жоқ, ол да кәдімгі пенде. Екінші оқылымы да бар: нағыз ер жақын жүргенге баладай ақкөңіл, жұмсақ, айбары тек сырттан көрінеді.

Образдар мен теңеулер

Дәріп — айбын, сән-салтанат, ұлылық; «дәріптеу» сөзі осыдан шыққан. Оба — көне қорған, далада жиі кездесетін үйінді төбешік. Кең далада көз алданады: алыстан мұнартып, асқақ көрінген тау жақындаған сайын аласарып, кәдімгі төбеге ұқсап кетеді. Мақал осы көріністі адамға көшіреді. Екі шумақ қатарлас құрылған: «ер — тау», «бала — оба». Бала сөзі ердің кішілігін де, ішкі жұмсақтығын да меңзеп, мағынаны екі жақты етеді.

Қазіргі өмірде қолданылуы

Мақалды атағы алысқа жайылған адамды жақыннан көріп, оның қарапайымдығына таңғалғанда айтады. Кейде көңіл қалғанда: күткен құдірет табылмағанда, кейде сүйсінгенде: атақты кісі мейірімді, ашық болып шыққанда. Мысалы, белгілі палуанмен кездескен бала үйге келіп, «Ол сондай мейірімді екен» дегенде, атасы мақалды айтады. Біреуді әдейі кемсіту үшін айтса, дөрекі естіледі.

Қолданылу жағдаяттары

— Ауылға атақты ақын келеді. Жұрт оны қатал деп ойлаған еді, ал ол балалармен бірге асық ойнайды. Қария мақалды айтып, күледі.
— Жолаушылар алыстан биік көрінген тауға жеткенде, оның аласа төбе екенін көреді. Жүргізуші мақалдың екінші бөлігін айтады.