Долы кісі пышақ өткізеді.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Бұл мақал ашулы, долы адамның сөзі де, ісі де қауіпті болатынын білдіреді. Тура мағынасында «пышақ өткізеді» дегені — қатты ашуға мінген кісі кез келген нәрсеге зиян келтіруі мүмкін деген ескерту. Астарлы мағынасы — мінезге ие бола алмаған адамның ойланбай сөйлеп, біреуді ренжітуі, отбасы мен ортаға дау әкелуі. Сондықтан мақал адамға сабыр сақтап, ашуды ақылға жеңдіруді үйретеді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «долы кісі» — өз сезімін тежей алмайтын, бірден лап ете түсетін адам бейнесі. Ал «пышақ өткізеді» деген тіркес ашудың өткірлігін, қауіптілігін әсерлі көрсетеді. Пышақ қаншалық тез жараласа, долы мінез де адам қарым-қатынасын сондай тез жаралайды. Бұл — сөздің де, көңіл күйдің де «өткір қару» сияқты әсері барын аңғартатын бейнелі ой.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал эмоцияны басқару қажет екенін еске салады. Мысалы, жұмыс орнында бір адам ашуланып, әріптесіне ауыр сөз айтып қойса, кейін сол сөз ұжымдағы сенімді бұзуы мүмкін. Сондықтан даулы сәтте бірден жауап бермей, сабырмен сөйлескен дұрыс.