Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1.3M
Қаралым
273
Орташа
Сұрыптау:
Тар қазан тасқалақ,
Мешкей адам ашқарақ.
Мешкей адам ашқарақ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тойымсыздық пен қанағатсыздықты сынайды. Тура мағынасында «тар қазан тасқалақ» дегені —...
Жақсылық біреуден қайтпаса, біреуден қайтады.
**Негізгі мағынасы** Жақсылық жасаған адам оның өтеуін дәл сол кісіден бірден көрмеуі мүмкін. Бірақ игі іс ешқашан жоғал...
Тақыр жерге су төксең, тайғақ болар,
Жаманға сырыңды айтсаң, айғақ болар.
Жаманға сырыңды айтсаң, айғақ болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға айтылған сырды, сеніп берілген құпияны абайлап сақтау керек екенін ескертеді. Тура...
Есер баладан ерке бала жаман.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ерсі, орынсыз қылық көрсететін бала да, тым еркелетіліп, шектен тыс босаң өскен бала да ж...
Ақылдыға - ишарат, ақымаққа - таяқ.
**Негізгі мағынасы** Ақылды адамға сөздің көп керегі жоқ: ол бір ишараттан, бір емеуріннен-ақ ой түйіп, дұрыс қорытынды...
Құс жаманы - сауысқан,
Ағаш жаманы - азған.
Ағаш жаманы - азған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал екі түрлі нәрсенің де ең нашар, қадірсіз түрін салыстырып айтып тұр. Тура мағынасында құс...
Жақсының өзі кішік, ойы биік.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам өз ісімен де, мінезімен де қарапайым болады. Ол өзін өзгеден жоғары қоймайды, кішіпейіл...
Көз жетпеген жерге сөз жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіретін көрсетеді. Тура мағынасында көз көрмейтін алыс жерге адам өзі бара алмас...
Қазаны басқаның қайғысы басқа.
**Негізгі мағынасы** Қазаны басқаның қайғысы басқа деген мақал әр адамның өз уайымы, өз мұңы, өз тіршілігі болатынын біл...
Жақсы адам байқап сөйлер,
Жаман адам шайқап сөйлер.
Жаман адам шайқап сөйлер.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам сөзін ойланып, салмақтап айтады. Ол біреудің көңіліне тимеуді, шындықты орнымен жеткізуд...
Малдан айырылсаң да, ақылдан айырылма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең үлкен байлық — мал-мүлік емес, ақыл екенін ескертеді. Малдан айырылу, дүние жоғ...
Бестің басы болғанша, алтының аяғы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға үлкен, беделді, бірақ бірлігі мықты ортада жүргеннің артық екенін айтады. Тура ма...
Өткір пышақ жанға керек, қынға қас,
Өткір сөз дауға керек, жанға қас.
Өткір сөз дауға керек, жанға қас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, өткір пышақ кәдеге жарайды, бірақ қынға салуға қолайсыз; ал өтк...
Ауызға келген түкірік -
Қайта жұтса мәкүрік.
Қайта жұтса мәкүрік.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ойланбай сөйлеп, не істеп қойған ісін кейін түзету өте қиын болатынын білдіреді....
Айран сұрай келіп,
Шелегіңді жасырма.
Шелегіңді жасырма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір нәрсе сұрап келіп, өз мүддеңді жасырып қалма, ниетіңді ашық айт дегенді білдіреді. Т...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Кедейдің кербезінен сақтан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы — к...
Болар бала - боғынан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — бала өсе келе өз мінезін, қабілетін ерте байқатады деген ой. Астарлы м...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.