Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Өлі арыстаннан тірі мысық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: өлген арыстан қанша айбатты болса да, тірі мысықтың өзіндей әрекет ете…
Қайныма да барайын,
Тайлағыма де бас үйретейін.
Тайлағыма де бас үйретейін.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қайнысына да барып, тайлағына да бас үйрету, яғни қайда барса да, қандай…
Әр сөздің өз ұяты бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де жауапкершілігі бар екенін білдіреді. Адам ауыздан шыққан әр сөзін ойлап айтуы…
Он пәленің тоғызы - тілден.
Негізгі мағынасы «Он пәленің тоғызы - тілден» деген мақал сөздің салмағын, тілдің адам өміріндегі аса қауіпті де, аса…
Жерік таңдамайды,
Ашық алдамайды.
Ашық алдамайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аш адам қолына түскен асқа қарап талғамайды, ал жерік адам да көңіліндегі…
Жақының үшін жақсының жағасынан алма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға жақын кісісін қорғауда асығыстыққа бармауды ескертеді. Тура мағынасы бойынша, біреуге…
Қызы бар ауылдыц қыдыры бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: ішінде қызы бар ауылда қонақтың, көрген-білгеннің, аралас-құралас адамның…
Жең ұшынан жалғасқан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бір істің сырттай дұрыс көрінгенімен, ішінде таныстық, тамыр-таныстық, сыбайластық барын…
Батыр түсінде жау көреді,
Балықшы түсінде ау көреді.
Балықшы түсінде ау көреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ойы мен кәсібі, көңілінің бағыты оның түсіне дейін әсер ететінін білдіреді. Батырдың…
Қышыған жерден қол кетпес,
Қышытқы жерден сөз кетпес.
Қышытқы жерден сөз кетпес.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды қинайтын, мазалайтын нәрсе оңай ұмытылмайтынын білдіреді. Тура мағынасында қышыған…
Қас жақсының белгісі -
Өз үйінде өзі құл.
Қас жаманның белгісі -
Өз үйінде өзі сый.
Өз үйінде өзі құл.
Қас жаманның белгісі -
Өз үйінде өзі сый.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы мен жаманды үй ішіндегі мінез-құлқы арқылы салыстырады. «Қас жақсы» адам өзін көп…
Ала жылқы жоғалмас.
Негізгі мағынасы «Ала жылқы жоғалмас» деген мақалдың тура мағынасы — түсі ала, көзге бірден түсетін жылқы адасып кетсе…
Тайлы бие тайлақты түйедей.
Негізгі мағынасы «Тайлы бие тайлақты түйедей» деген мақал жас құлынның, яғни әлі толық жетілмеген малдың сырттай үлкен…
Ат сыны - біреу, ер сыны - мың.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — аттың мінезі, жүрісі, жарамдылығы бір-ақ рет байқалса, ер адамның шын…
Төбелес «боқ жемеден» басталады.
Негізгі мағынасы Төбелес бірден үлкен жанжал болып тумайды, ол көбіне ұсақ реніштен, орынсыз сөзден, әдепсіз қылықтан…
Ұрыншақтың дауы көп.
Негізгі мағынасы Ұрыншақтың дауы көп дегеніміз — орынсыз килігетін, әр іске шүйлігіп араласа беретін адамның басы…
Айтқан ауыз, жылаған көз жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөз бен істің үйлеспеуін, бір нәрсені айтып тұрып, соған қарсы әрекет етуді сынайды. Тура…
Иттің ырылдасқаны - амандасқаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, иттер бір-біріне ырылдасқанда, сырт көзге ол ұрыс сияқты көрінуі…
Жаман жолдастан мықты таяқ артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жаман, сенімсіз, кесірлі жолдастың адамға тигізер зияны зор екенін айтады. Тура мағынасында…
Күйесіз қазан жоқ,
Қайғысыз адам жоқ.
Қайғысыз адам жоқ.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қазанның күйесі отқа көп ілінгенде пайда болады. Астарлы мағынасы: адам…
Орман - жер сәулеті.
Негізгі мағынасы Орман — жердің көркі, сәні, ажары деген ойды білдіреді. Тура мағынасында орман жер бетін жасыл желекке…
Тардан кеңіген озады,
Кеңнен тарылған азады.
Кеңнен тарылған азады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — тар жерде кеңейген нәрсе алға шығады, ал кең жерден тарысқан нәрсе…
Кісілік бір басқа, кіділік бір басқа.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы екі бөлек қасиетті салыстырып тұр: кісілік — адамның адамгершілігі, әдебі…
Адамға адам керек әрбір жайда.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға өмірдің кез келген сәтінде басқа адам қажет деген сөз. Астарлы…
Арық көңіл - жарық.
Негізгі мағынасы Адамның көңілі кең, ниеті таза, пейілі ақ болса, оның ішкі әлемі нұрланып тұрады деген ой айтылады…
Менмен бай Құдайға да ауыз салады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал менмен, тәкаппар, өзін тым жоғары санайтын бай адам туралы айтады. Тура мағынасында, байлығы…
Қолынан келген қонышынан басар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның қолынан келетін ісіне ғана шамасы жететінін, ал одан асып кеткенде шектен шығып…
Жантайып ішкен жақсы екен,
жатып ішер ас болса.
жатып ішер ас болса.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам асын жантайып не жатып ішсе де, егер тамағы мол, дайын болса, оған…
Аш атасын танымас.
Негізгі мағынасы «Аш атасын танымас» деген мақалдың тура мағынасы — қатты ашыққан адам өзіне ең жақын, ең қымбат кісіні…
Өгіз терісі - талыс.
Негізгі мағынасы «Өгіз терісі - талыс» деген мақал бір нәрсенің өз салмағына, шамасына лайық болуын білдіреді. Тура…
Керекті тастың ауырлығы жоқ.
Негізгі мағынасы Керек, пайдалы, мақсатқа жеткізетін нәрсе адамға ауыр көрінбейді. Тура мағынасында тас ауыр болады…
Қара жерді жамандама,
Қайтып сонда барарсың.
Қауым елді жамандама,
Қарғысына қаларсың.
Қайтып сонда барарсың.
Қауым елді жамандама,
Қарғысына қаларсың.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға қара жерді де, қауымды елді де жамандамауды ескертеді. Тура мағынасында: жерді…
Адам туа жаман емес, жүре жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының жаратылысынан жаман болып тумайтынын айтады. Тура мағынада, адам дүниеге…
Аға өлсе, жеңге мұра,
Ат өлсе, сауыры мұра.
Ат өлсе, сауыры мұра.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: аға қайтыс болса, оның орнын жеңге басқандай, үй ішіндегі жауапкершілік…
Баланың балақайы да бар, қалақайы да бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал баланың мінезі де, қылығы да әртүрлі болатынын білдіреді. Бір бала жуас, тілалғыш, мейірімді…
Сараң асын бермейді, көзінің жасын береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сараң адамды әшкерелейді: ол қолындағы барын бөлісуге қимайды, керек кезде жомарттық…
Шындық жоқ жерде сұмдық көп.
Негізгі мағынасы Шындық айтылмайтын, әділдік пен ашықтық жоғалған жерде күдік көбейеді, өтірік пен өсек күшейеді…
Тіл - сезімнің, ойдың жанды көрінісі.
Негізгі мағынасы Тіл — адамның ішкі әлемін сыртқа шығаратын ең басты құрал. Адам не ойласа, не сезсе, соның бәрі сөзі…
Ойланбай істеген іс опық жегізеді.
Негізгі мағынасы Ойланбай, асығыс жасалған іс көбіне сәтсіздікке ұшыратып, адамға өкініш әкеледі. Мақалдың тура…
Шытыр жеген түйедей.
Негізгі мағынасы «Шытыр жеген түйедей» деген мақал бір істің, сөздің не адамның күйінің сырттай ғана оғаш, қырсық…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.