Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
796.3K
Қаралым
170
Орташа
Сұрыптау:
Адам көңілінен азады, тілінен жазады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға ең алдымен өз көңіл-күйі мен тілін тыйып ұстау керегін ескертеді. «Адам көңілінен...
Жақсыда кек жоқ,
Кектіде тек жоқ.
Кектіде тек жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жақсы адамның бойында кек сақтамайтынын, ал кекшіл адамның жүрегінде әділдік пен ізгілік...
Қатты жауған күн тез ашылады,
Қатты ашуланған кісі тез басылады.
Қатты ашуланған кісі тез басылады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ашуы да табиғат құбылысы сияқты өткінші екенін білдіреді. Қалай қатты жауған күн...
Қыз бала өкпешіл болса,
Қалың малы көп болар.
Қалың малы көп болар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал қыз баланың мінезіндегі өкпешілдік, ренжігіштік кейде болашақ отбасылық өмірде де өз салд...
Мінгені есек,
Айтқаны өсек,
Тұла бойы есеп.
Айтқаны өсек,
Тұла бойы есеп.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал бір адамның мінезін ащы мысқылмен сипаттайды. Тура мағынада «есекке мінген», «өсек айтқан...
Тіріге - сәлем, өліге - бата.
**Негізгі мағынасы** «Тіріге - сәлем, өліге - бата» мақалында екі өмірлік әдет қысқа да нұсқа түйінделген. Тірі адаммен...
Айт, арапада өтірік сөйлегеннің
Намаз күні жүзі қара.
Намаз күні жүзі қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айту мен екіжүзділіктің түбі әшкере болатынын ескертеді. Адам бір күн алдауы мүмкі...
Әкең өлсе өлсін, әкеңді көрген өлмесін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы қатқыл көрінгенімен, астарында терең өмірлік ой жатыр: өз әкеңнен айырыл...
Ақылды шалалығын байқатпайды,
Оқыған балалығын байқатпайды.
Оқыған балалығын байқатпайды.
**Негізгі мағынасы** Ақылды адам өз кемшілігін, әлсіздігін немесе балаң, жетілмеген тұсын көпке көрсетпей, сабырмен жасы...
Ойы шолақ адамның ісі олақ.
**Негізгі мағынасы** Ойы шолақ адамның ісі де олақ болады дегені — адам алдымен ойлап, жоспарлап, сараламай әрекет етсе,...
Малсыз болсаң да, арсыз болма.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: малың, дүниең, байлығың болмаса да, адамдық ар-намысыңды жоғалтпа деге...
Шыбық тимей шыңқ етер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның орынсыз ашуланғыш, қызба мінезін сипаттайды. Тура мағынасында, шыбық тимесе де ды...
Қылышты қорқақты
Сойылды батыл соғады.
Сойылды батыл соғады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қорқақ адам қылыш сияқты қауіпті, алыстан әсер ететін қарудан именеді...
Сасқан үйрек артымен сүңгір.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал асығыс, абыржып қалған адамның ойсыз қимыл жасайтынын білдіреді. Тура мағынада — үйрек қ...
Ұры - қарының серігі.
**Негізгі мағынасы** «Ұры - қарының серігі» деген мақал жамандық жасаған адамның жаман адаммен тез табысатынын білдіред...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.