Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
796.9K
Қаралым
171
Орташа
Сұрыптау:
Көрген көргенін істейді,
Көсеу түрткенін істейді.
Көсеу түрткенін істейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам көп жағдайда көріп-білгенін қайталайтынын айтады. Яғни, мінез-құлық, әдет, іс-әрекет...
Айнаға үйір бойын түзейді,
Халыққа үйір ойын түзейді.
Халыққа үйір ойын түзейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз-өзін түзетуі айналасындағы ортаға байланысты екенін айтады. Айнаға жиі қараған...
Жаман жігіт жолдасын жауға алдырар,
Өзін ұятқа қалдырар.
Өзін ұятқа қалдырар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, сенімсіз жігіттің өзімен бірге жүрген жолдасына да, өзіне де кесір тигізет...
Көктұйғын көп шүйілме,
Алдыңда құрулы тор бар.
Алдыңда құрулы тор бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды орынсыз асығыстықтан, шектен шыққан тәкаппарлықтан және байқамай әрекет етуден сақ...
Базарда мың кісі бар,
Әркім танығанына сәлем береді.
Әркім танығанына сәлем береді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — базарда көп адам жүреді, бірақ әркім тек өз танысына ғана сәлем береді...
Заманына қарай адамы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әр дәуірдің өзіне сай адамы болады деген ой. Астарлы мағынасы — заман...
Ақылдыны алысым деме,
Ақылсызды жақыным деме.
Ақылсызды жақыным деме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның бағасы туыстыққа не таныстыққа емес, ақыл-ойы мен мінезіне байланысты екенін айта...
Азамат жолы - ар жолы.
**Негізгі мағынасы** «Азамат жолы - ар жолы» деген мақал ер адамның, елге тірек болар тұлғаның өмірдегі басты өлшемі —...
Бір ұрты май,
Бір ұрты қан.
Бір ұрты қан.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезінің екіұштылығын білдіреді: бір жағында жұмсақ, пайдалы, кеңпейіл көрінсе, екі...
Адамды алдау - арыңның алдында күнә,
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
Ағаны алдау - ананың алдында күнә.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамды алдаудың да, ағайын ішіндегі үлкенді алдаудың да ауыр күнә екенін ескертеді. Тура...
Бірдің кесірі мыңға,
Мыңның кесірі түменге тиеді.
Мыңның кесірі түменге тиеді.
**Негізгі мағынасы** Бір адамның қате ісі, теріс мінезі немесе жауапсыз әрекеті көпшілікке зиян тигізуі мүмкін. Сол сияқ...
Кұлақпен естігенді көзбен көрген артық,
Көзбен көргенді бастан кешкен артық.
Көзбен көргенді бастан кешкен артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өмірден алынған шынайы тәжірибенің бәрінен де қымбат екенін айтады. Құлақпен естіген хаба...
Ер сасқанда белгілі,
Ат шапқанда белгілі.
Ат шапқанда белгілі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын болмысы қиын сәтте, сын үстінде көрінетінін білдіреді. Тура мағынада, аттың ш...
Үлкен десең, түйеге жүгін,
Сақалды десең, текеге жүгін.
Ақыл іздесең, адамға жүгін.
Сақалды десең, текеге жүгін.
Ақыл іздесең, адамға жүгін.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам баласының ең басты қасиеті – ақыл мен парасат екенін айтады. Түйе мен теке сыртқы кө...
Қамыстың басы майда, түбі суда.
**Негізгі мағынасы** Қамыстың басы майда, түбі суда деген мақал сырттай нәзік, жеңіл көрінген нәрсенің түп негізі терең,...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.