«Ер қуаты - қаруы.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Ердің қуаты, күші — оның қаруында. Қару мұнда екі мағынада түсініледі: қолдағы қару-жарақ, найза мен қылыш, және білек күші, қол қаруы. Екі жағдайда да ой бір: ер өз күшіне, өз қолына сүйенеді, оның сенімі де, қорғаны да сонда. Мақал ер-азаматтың күш-қуатын үнемі шыңдап, қаруын сайлы ұстау керегін меңзейді. Бүгін «қару» білім, кәсіп, шеберлік болуы мүмкін: адамның қуаты сол құралымен өлшенеді.
Образдар мен теңеулер
Қару сөзінің қазақ тілінде екі мағынасы бар: соғыс құралы және адамның білек күші; «қаруы қайтты» деп күші кеміген кісіні айтады. Мақал осы екі мағынаны бір сөзге сыйғызған. Қуат пен қару сөздері дыбыс жағынан да үндес: екеуі де «қ» дыбысымен басталып, сөйлемге қатты, қайратты ырғақ береді. Көшпенді ортада ердің қаруы — оның абыройы, сондықтан қаруын жауға беріп қою үлкен масқара саналған.
Қазіргі өмірде қолданылуы
Мақалды күш-қуатын шыңдап жүрген жасқа, не өз кәсібінің құралын ұқыпты ұстайтын адамға айтады. Мысалы, күнде жаттығатын немересіне атасы: «Ер қуаты — қаруы, білегіңді шыңдай бер», — дейді. Ұстаның құралын, жүргізушінің көлігін, оқушының білімін меңзеп айтуға да болады. Зорлық-зомбылықты ақтау үшін айтылмайды.
Қолданылу жағдаяттары
— Ұста баласына атасынан қалған балғаны беріп, құралды күтуді үйретеді. Сонда мақалды айтып, оның қадірін түсіндіреді.
— Ауылдағы спорт залына келген жасөспірімдерге жаттықтырушы алғашқы сабақта мақалды айтады.