Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Желікке ерген жезөкше
Ер жақсысын талғамас.
Жетім өскен тас бауыр
Ел жақсысын талғамас.
Ер жақсысын талғамас.
Жетім өскен тас бауыр
Ел жақсысын талғамас.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мінезінің бұзылған, тәрбие көрмеген, ар-намыстан алыстаған түрі жақсыны танымайтынын...
Ер қазынасы - ескі сөз,
Ел қазынасы - ескі сөз,
Тіл қазынасы - ескі сөз.
Ел қазынасы - ескі сөз,
Тіл қазынасы - ескі сөз.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ердің, елдің, тілдің ең қымбат байлығы көне сөз, яғни атадан қалған өн...
Жақсы адам байқап сөйлер,
Жаман адам шайқап сөйлер.
Жаман адам шайқап сөйлер.
**Негізгі мағынасы** Жақсы адам сөзін ойланып, салмақтап айтады. Ол біреудің көңіліне тимеуді, шындықты орнымен жеткізуд...
Ақылдыға - ишарат, ақымаққа - таяқ.
**Негізгі мағынасы** Ақылды адамға сөздің көп керегі жоқ: ол бір ишараттан, бір емеуріннен-ақ ой түйіп, дұрыс қорытынды...
Есік көргенді алма ,бесік көргенді ал .
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: есік көрген, яғни үй аралап, сыртқа көп шығып жүрген адамды емес, бесік...
Бас терісі келіспеген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам мен орта, не адам мен адамның арасы жараспаса, іс те өнбейтінін білдіреді. Тура мағы...
Жалған жолдас көзіңе мақтар,
Сырт айналып сойылын баптар.
Сырт айналып сойылын баптар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жалған дос пен екіжүзді адамға сенбеуді ескертеді. Ол бетіңе күліп, алдыңда мақтағансып с...
Көп оқыған білмейді,
Көп тоңыған біледі.
Көп тоңыған біледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда «көп оқыған адам бәрін біле береді» деген ойды терістейді. Яғни тек кіт...
Ақымақ достан ақылды дұшпан артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы кем, ойсыз досқа қарағанда, ақылды жау пайдалырақ деген ойды біл...
Ағайынға қадірім жоқ, бетімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
Әйеліме қадірім жоқ, етімді көреді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның өз қадірі кейде ең жақын ортасында толық бағаланбай қалатынын білдіреді. «Ағайынғ...
Қарға баласын «аппағым» дер,
Кірпібаласын «жұмсағым» дер.
Кірпібаласын «жұмсағым» дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әрбір ата-ана өз баласын ерекше жақсы көріп, оны өзіне ең қымбат, ең көркем етіп қабылдай...
Алмастың жауы - қорғасын.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, алмасқа ең қауіпті нәрсе — қорғасын, яғни жұмсақтау, бірақ ауы...
Аспандағы құсты ұятқа қалдырған - жердегі жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: аспанда еркін ұшқан құстың жердегі жемге қызығып, соған түсуі мүмкін. А...
Шыбық тимей шыңқ етер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның орынсыз ашуланғыш, қызба мінезін сипаттайды. Тура мағынасында, шыбық тимесе де ды...
Қасапшыға мал қайғы,
Қара ешкіге жан қайғы.
Қара ешкіге жан қайғы.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал әркімнің уайымы мен қамы өзіне жақын, өз мүддесіне байланысты болатынын білдіреді. Тура м...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.