Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
797.2K
Қаралым
171
Орташа
Сұрыптау:
Өнерлі бала сүйкімді.
**Негізгі мағынасы** «Өнерлі бала сүйкімді» деген мақалдың тура мағынасы — қолынан іс келетін, ән айтып, күй тартатын,...
Көп сөйлеген білімді емес,
Дөп сөйлеген білімді.
Дөп сөйлеген білімді.
**Негізгі мағынасы** Көп сөйлеу адамның білімді екенін білдірмейді. Шын мәнінде, ойын артық созбай, дәл, орнықты, мағына...
Ақыл - алтын сандық,
Адамына қарай ашылар.
Адамына қарай ашылар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың өте бағалы қазына екенін білдіреді. «Алтын сандық» — сырт көзге жабық, ішінде асы...
Жақсы кісі
Ақылымен тәуір болады,
Мінезі қорғасындай ауыр болады,
Құлағы өсек естімес сауыр болады,
Кедейдің жалғыз керіндей,
Құйрығы шолақ, арқасы жауыр болады.
Ақылымен тәуір болады,
Мінезі қорғасындай ауыр болады,
Құлағы өсек естімес сауыр болады,
Кедейдің жалғыз керіндей,
Құйрығы шолақ, арқасы жауыр болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалда жақсы адамның ең басты өлшемі — байлығы не сыртқы көрінісі емес, ақылы мен мінезі екені...
Малдының беті жарық,
Малсыздың беті шарық.
Малсыздың беті шарық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: малы бар адамның жүзі жарық, яғни тұрмысы түзулі, көңілі орнықты деген...
Аруақты жерден ат үркеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қасиетті, киелі, ата-баба ізі қалған жерге ат та тосырқап, үркіп тұрад...
Іш қазандай қайнайды,
Күресуге дәрмен жоқ.
Күресуге дәрмен жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі күйзелісін, ыза мен алаңды жүрегінде қатты сезініп, бірақ оны сыртқа шығарып...
Жақсылық көрсем - өзімнен,
Жамандық көрсем - өзімнен.
Жамандық көрсем - өзімнен.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның басына келген жақсылық та, жамандық та көбіне өз іс-әрекетінің, мінезінің, таңдау...
Соқыр кінәмшіл,
Саңырау секемшіл.
Саңырау секемшіл.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам бойындағы орынсыз мінездерді әжуалайды. «Соқыр кінәмшіл» дегені — көрмей тұрып-ақ,...
Төркін десе, қыз төзбейді,
Көкпек десе, түйе төзбейді.
Көкпек десе, түйе төзбейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — қыз төркінін айтса, сағынышқа шыдамайтындығын, ал түйе көкпек деген шө...
Сұм қартайса, сопы болады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сырттай қарағанда адам қартайған сайын жұмсарып, діндар, тақуа болып кететінін меңзегенде...
Жігіт жолдасымен белгілі.
**Негізгі мағынасы** Жігіттің кім екені оның жалғыз өзінен ғана емес, қасында жүрген жолдасынан да танылады. Адамның мін...
Ұлы сөзден ұлағат.
**Негізгі мағынасы** «Ұлы сөзден ұлағат» дегеніміз — терең мағыналы, салмақты, орынды айтылған сөзден адамға тәрбие, ақ...
Күңнің қызы еркелесе,
Аспандағы жұлдызды әпер дер.
Құлдың ұлы еркелесе,
Ханның қызын әпер дер.
Аспандағы жұлдызды әпер дер.
Құлдың ұлы еркелесе,
Ханның қызын әпер дер.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам тым ерке, шолжың, орынсыз талапшыл болса, тойымсыздыққа салынып, қолда жоқты сұрайды...
Қатты айтсаң, қарындасқа жақпайсың,
Ақырын айтсаң, ақың кетеді.
Ақырын айтсаң, ақың кетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөзді қалай айту керегін үйретеді. Біреуге шектен тыс қатты, өктем сөйлесең, ол ренжіп, с...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.