Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Кедейдің аты қара жарыста озады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал тура мағынасында: кедей адамның аты қарапайым, күтімі жұпыны болса да, жарыс кезінде алға…
Қадіріңді білгенге жұмса.
«Ар ма? » деген - өлге қуат,
«Бар бол!» деген - бәріне зият.
«Ар ма? » деген - өлге қуат,
«Бар бол!» деген - бәріне зият.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз қадір-қасиетін, күшін, білімін, уақыты мен ықыласын оны түсінетін, бағалай білетін…
Сыр - шымылдық, шындық - айна.
Негізгі мағынасы «Сыр - шымылдық, шындық - айна» деген мақал адамның ішкі құпиясы мен ақиқат болмысы қатар айтылатынын…
Жақсы аттың тісін ашып қарама,
киесі болады.
Қатыны жастың жұрт көзінше жасын сұрама,
әр нәрсенің жүйесі болады.
киесі болады.
Қатыны жастың жұрт көзінше жасын сұрама,
әр нәрсенің жүйесі болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға орынсыз сынама, әбестік жасама, әр істің өз шегі мен әдебі бар дегенді білдіреді…
Ақылсыз бас аяққа тыным бермейді,
Сәурік айғыр саяққа тыным бермейді.
Сәурік айғыр саяққа тыным бермейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамдағы орынсыз қимыл, ойсыз әрекет тыныштық бермейтінін аңғартады. Ақылсыз кісі не істесе…
Кедейге қонақ болсаң, кекірерсің.
Негізгі мағынасы Бұл мақал кедей, таршылық көріп отырған адамның үйіне қонақ болып барудың өзіндік қиындығы бар екенін…
Беттің арын белбеуге түйме.
Негізгі мағынасы «Беттің арын белбеуге түйме» деген мақал адамның абыройын, ұятын, намысын ешқашан төмендетпе, қорлама…
Көз көруге,
Ақыл білуге,
Жүрек сүюге тоймайды.
Ақыл білуге,
Жүрек сүюге тоймайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам бойындағы үш қасиеттің шегі жоқ екенін білдіреді: көз әрдайым көргісі келеді, ақыл…
Пілден тіл күшті.
Негізгі мағынасы Пілден тіл күшті деген мақал сөздің қуаты кейде ең зор күштен де басым болатынын білдіреді. Тура…
Қолда өскен бұзау бұқа болмас.
Негізгі мағынасы Қолда өскен бұзау бұқа болмас деген мақалдың тура мағынасы — қолдан бағып, тым әлпештеп өсірілген…
Көңіл қартаймас, көз қартаяр.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі жан дүниесі мен сыртқы келбеті әрқашан бірдей қартаймайтынын білдіреді. Тура…
Көп сөз - құлақ сарсытар бос сөз.
Негізгі мағынасы Көп сөйлей беру әрдайым пайдалы емес. Мағынасы жоқ, артық айтылған сөз адамды жалықтырады, тыңдаушыны…
Ауру қадірін сау білмес.
Негізгі мағынасы Адам көбіне дені сау кезінде оның қадірін толық сезіне бермейді. «Ауру қадірін сау білмес» дегенде…
Дос таппай көңіл тыным таппас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адамға сырласатын, сенетін, жанын түсінетін дос керек. Астарлы мағынасы…
Қарманған қарап қалмайды.
Негізгі мағынасы Қарманған қарап қалмайды деген сөз — адам тырысып, әрекет етіп, қолынан келгенін істесе, бос қарап…
Мысық та жолбарысша қуанады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай әлсіз, шағын немесе қарапайым көрінетін жан да өзіне қажет, қолайлы, көңілге жақын…
Жақсыны мақтасаң сақтанады,
Жаманды мақтасаң қомданады.
Жаманды мақтасаң қомданады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз мақтаудың зиянын ескертеді. Жақсы адамды тым асыра дәріптесең, ол өзін…
Жақсы дос пайдасын тигізбесе,
зиянын тигізбейді;
Жаман дос алдыңды орап
жүргізбейді.
зиянын тигізбейді;
Жаман дос алдыңды орап
жүргізбейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы дос пен жаман достың айырмасын айтады. Жақсы дос кейде көп мақтау айтпауы мүмкін…
Жамандықты ұмыт,
Жақсылыққа ұмтыл.
Жақсылыққа ұмтыл.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға өткендегі жамандықты жүректе сақтап, кек қуып жүрудің қажеті жоқ екенін үйретеді…
Абайлап ұшпаған құс қанатын қайырады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: құс тым асығып, абайламай ұшса, қанатын зақымдап алуы мүмкін. Астарлы…
Адам баласы үрген мес секілді,
Аузын ашсаң, босап қоя береді.
Аузын ашсаң, босап қоя береді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының ішкі сырын, күш-қуаты мен сабырын сақтай білуін астарлап жеткізеді. Тура…
Басыңды сыйлама, жасыңды сыйла.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — адам өз басын, яғни өз көңілін, қалау-ын бірінші орынға қоя бермей…
Елге құнды бол да, тірі қал,
Етігіңнің нәлі кеткенше ұмыт болады.
Етігіңнің нәлі кеткенше ұмыт болады.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамға елге пайдаң тисін, қоғамға құнды ісіңмен көрін деген ой айтады. Яғни тірі жүргенде…
Күштінің қолы мықты.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: күші бар адамның қолы берік, әрекеті мығым болады. Астарлы мағынасы: күші…
Ердің өзіне қарама, сөзіне қара.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы келбетіне, атағына не жасына қарап емес, айтқан сөзі мен уәдесіне қарап…
Жалғыз мая қайымас,
Жалғыз жігіт байымас.
Жалғыз жігіт байымас.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — жалғыз тұрған мая, яғни шөп үйіндісі толық сақталмай, тез тозады; ал…
Оттың шаласы, сөздің аласы жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сөздің де, оттың да екі жүзді, зиянды жағы болатынын ескертеді. Тура мағынасында, оттың шала…
Бесік көрмеген ессіз болып есіктен кіреді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал бала күнінен тәрбие, мейірім, ұлттық өнеге көрмеген адамның өресі тар, мінезі шала, ісі…
Мысықтың өлімі тышқанға той.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: мысық өлсе, оны жау көретін тышқанға қуаныш туады. Астарлы мағынасы…
Қарыздыда иман жоқ.
Негізгі мағынасы «Қарыздыда иман жоқ» деген мақал қарызын қайтармай, біреудің ақысын жеп жүрген адамда адамгершілік…
Көптің ауызы дуалы.
Негізгі мағынасы «Көптің ауызы дуалы» деген мақалдың тура мағынасы — көп адам айтқан сөздің салмағы бар, бос…
Ақылы жоқ адамға
Адырайған көз бітеді.
Дуасы жоқ ауызға
Сылдыраған сөз бітеді.
Адырайған көз бітеді.
Дуасы жоқ ауызға
Сылдыраған сөз бітеді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал ақылы кем, ойы таяз адамның сырт көзге ғана дөрекі, даурығы көп болып көрінетінін меңзейді…
Сомсынғанға балға бар,
Қомсынғанға Алла бар.
Қомсынғанға Алла бар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды өркөкірек болмауға, өз күшіне ғана сеніп шектеліп қалмауға шақырады. Бірінші жолдағы…
Алты қатын асқа барса,
Әрқайсысы өз мұңын айтар.
Әрқайсысы өз мұңын айтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алты әйел бір асқа, яғни бір бас қосуға барса, олардың әрқайсысы өз…
Сұрағанның айыбы жоқ.
Негізгі мағынасы «Сұрағанның айыбы жоқ» деген мақал адамның қажет нәрсесін, білгісі келгенін, көмек не түсінік сұрауын…
Өз басына іс түспеген,
Өзгенің қайғысын білмейді.
Өзгенің қайғысын білмейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам өз басынан ауыртпалық өтпесе, басқаның қайғысын толық түсіне бермейтінін айтады. Тура…
Жартаста шөп болмайды,
Айнатазда шаш болмайды.
Айнатазда шаш болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: жартасқа шөп өспейді, ал айнатадай жылтыр, таза жерде шаш көрінбейді…
Бір жерде білгір, бір жерде міңгір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның бәрін бірдей білмейтінін, әр істің өз маманы мен өз орны болатынын білдіреді. Бір…
Мақтаншақ бар ақылын мақтанға тауысады.
Негізгі мағынасы Мақалдың тура мағынасы: мақтаншақ адам өзіндегі бар ақылды, күшті, қабілетті шынайы іске жұмсамай, оны…
Діні пәктің - ділі пәк,
Ділі пәктің - тілі пәк.
Ділі пәктің - тілі пәк.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның ішкі тазалығы мен сыртқы мінезі бір-бірімен тығыз байланысты екенін айтады. Тура…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.