Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
1M
Қаралым
220
Орташа
Сұрыптау:
Заһар тілден шықса,
Кәпір діннен шығады.
Кәпір діннен шығады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің өте қауіпті, ауыр салдарын ескертеді. Тура мағынада удай ащы тілден шыққан сөз ада...
У ішкен бір өледі,
Ант ішкен мың өледі.
Ант ішкен мың өледі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — у ішкен адам бір-ақ рет өледі. Ал «ант ішкен» дегені — сертке берік бо...
Жанған от тәнді жылытады,
Жақсы сөз жанды жылытады.
Жақсы сөз жанды жылытады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: от адамның тәнін, яғни денесін жылытады. Ал астарлы мағынасы: жылы, ізг...
Айт, арапада өтірік сөйлегеннің
Намаз күні жүзі қара.
Намаз күні жүзі қара.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өтірік айту мен екіжүзділіктің түбі әшкере болатынын ескертеді. Адам бір күн алдауы мүмкі...
Тіл - көңілдің кілті.
**Негізгі мағынасы** «Тіл - көңілдің кілті» деген мақал адамның ішкі ойын, ниетін, сезімін сөз арқылы тануға болатынын...
Елгезек екі айтқызбайды.
**Негізгі мағынасы** «Елгезек екі айтқызбайды» деген мақал тез қимылдайтын, сөзді іліп әкететін, тапсырманы бір айтқанд...
Сұлу жігіт - ел көркі,
Сұлу қыз - үй көркі.
Сұлу қыз - үй көркі.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жігіттің көрікті, келбетті, сымбатты болуы елдің сәнін келтіреді, ал қы...
Ақыл дария білгенге,
Бұл дүние жоқ өлгенге.
Бұл дүние жоқ өлгенге.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылдың шексіз құндылығын білдіреді. Ақылды адам үшін ол — дария сияқты терең де кең қаз...
Сұрап алған аурудың емі табылмас.
**Негізгі мағынасы** Сұрап алған аурудың емі табылмас дегені — өз еркімен, саналы түрде сұрап алған, өзіне өзі жүктеп ал...
Көз жетпеген жерге сөз жетеді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал сөздің құдіретін көрсетеді. Тура мағынасында көз көрмейтін алыс жерге адам өзі бара алмас...
Бір тойда екі жар жоқ.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: бір тойда екі қалыңдық, екі жар болмайды. Астарлы мағынасы: бір ортада,...
Әулие аттаған оңбайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — әулиенің басқан жерін, яғни қасиетті орынды аяқасты ету жақсылық әкелм...
Ел сыйлаған есікте отырмас.
**Негізгі мағынасы** «Ел сыйлаған есікте отырмас» деген мақалдың тура мағынасы — халық қадірлеген, абыройлы адам ешқаша...
Құдайға сенген құстай ұшады,
Адамға сенген мұрттай ұшады.
Адамға сенген мұрттай ұшады.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға орынсыз, шектен тыс сенудің қауіпті екенін ескертеді. Тура мағынасында құстың еркі...
Адам ақылымен бай,
Жер дақылымен бай.
Жер дақылымен бай.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның шын байлығы мал-мүлікпен ғана өлшенбейтінін айтады. Адамды бай ететін — ақыл, пар...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Жұмсақ ағаш құртқа жем,
Жуас адам жұртқа жем.
Жуас адам жұртқа жем.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: жұмсақ, шірімтал ағашты құрт тез жейді. Астарлы мағынасы: мінезі босаң,...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.