Адам туралы 4657
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4657
Мақал-мәтел
796.5K
Қаралым
171
Орташа
Сұрыптау:
Пішені өртенбегеннің бәрі ақылды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — шөбі, пішені өртеніп көрмеген адам өзін қауіпсіз, жайлы күйде жүріп-ақ...
Амалсыз істеген жақсылық алғысқа татымайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның істеген ісі өз еркімен, ықыласпен жасалса ғана шынайы құнды болатынын білдіреді....
Ақымақ достан ақылды дұшпан артық.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — ақылы кем, ойсыз досқа қарағанда, ақылды жау пайдалырақ деген ойды біл...
Ұлың көңілшек болса - атының соры,
Қызың көңілшек болса - басының соры.
Қызың көңілшек болса - басының соры.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ұл мен қыздың орынсыз еркелікке, сезімге тез берілгіштікке салынуы елге де, ата-анаға да...
Саналы ерде сауыт бар,
Санасыз ерде қауіп бар.
Санасыз ерде қауіп бар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал ақылды, ойлы, саналы адамның әр ісін өлшеп, сақ жасап жүретінін айтады. Мұндай ер басы ар...
Ақ пен қызыл арасында.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал тура мағынасында екі түстің, яғни ақ пен қызылдың арасын меңзегендей көрінеді. Астарлы ма...
Қу бастан қуырдақтық ет алған.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал біреудің бойынан, қалтасынан не қолындағысынан ештеңе таппай қалуды білдіреді. Тура мағын...
Қонаққа барсаң, нәпсіңді тый.
**Негізгі мағынасы** Қонаққа барғанда адам өзін ұстап, орынсыз қылықтан, артық сөзден, дәмге, дүние-мүлікке не көңіл көт...
Алаған қолым - береген.
**Негізгі мағынасы** «Алаған қолым — береген» деген мақал адам алғанын да, бергенін де ұмытпайтын, қолы ашық, жомарт кі...
Жолдасың жаман болса,
Алыс жүріп түн қатпа;
Қатының жаман болса,
Кісі алдында тіл қатпа.
Алыс жүріп түн қатпа;
Қатының жаман болса,
Кісі алдында тіл қатпа.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адам өмірінде қасындағы жанның ықпалы зор екенін ескертеді. Жаман жолдас алыс жолда шарша...
Жаман сайға су түссе,
Өткел бермес кешуге.
Жаман адамға іс түссе,
Жаныңды сұрар шешуге.
Өткел бермес кешуге.
Жаман адамға іс түссе,
Жаныңды сұрар шешуге.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жаман мінезді, ниеті бұзық адамға сенуге болмайтынын ескертеді. Су сайға түссе, ол жерді...
Ақымақ тойынса, туысқанын танымайды
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
Ақылды тойынса, тәубесінен жаңылмайды.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның ішкі мінезі тоқшылықта, молшылықта немесе жақсы жағдайда байқалатынын айтады. Ақ...
Тентек шоқпар жинар.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — тентек, бұзақы адам қолына шоқпар алып, күш көрсетпек болады. Астарлы...
Сыйлап берген су
Сатып алған балдан тәтті.
Сатып алған балдан тәтті.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы: сыйлап берілген су да, сатып алынған бал да адамның көңіліне әртүрлі ә...
Қасқалдақтың қанындай қат.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал өте сирек, өте тапшы нәрсені қымбат, қадірлі деп түсіндіреді. «Қасқалдақтың қанындай» дег...
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді...
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі...
Су ішкен құдығыңа түкірме.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластай...
Жақсы болсаң жердей бол,
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
Бәрін шыдап көтерген;
Таза болсаң судай бол,
Бәрін жуып кетірген.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамға мінезі кең, сабырлы, пайдалы болуды өсиет етеді. «Жақсы болсаң жердей бол» дегені...
Әрлі болғанша, арлы бол.
**Негізгі мағынасы** Бұл мақал адамның сыртқы сұлулығы мен сән-салтанатынан гөрі, ішкі тазалығы мен адамгершілігі маңыз...
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.