Адам туралы 4647
«Адам туралы» мақал-мәтелдері адам мінезі, ар-ұят, еңбек пен қарым-қатынас жайын түйіндейді.
4647
Мақал-мәтел
1.5M
Қаралым
327
Орташа
Сұрыптау:
Жыланның сырты жылтыр, іші у.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның сыртқы көрінісі мен ішкі болмысы екі түрлі болуы мүмкін екенін ескертеді. Тура…
Дәме көп те, дәрмен жоқ
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — бір нәрсеге құлшыныс, тілек, ниет көп болғанымен, оны жүзеге асыратын…
Тірі адамның наласынан
Аруақтың наласы жаман .
Аруақтың наласы жаман .
Негізгі мағынасы Бұл мақал тірі адамның қарғысы мен наласының өте ауыр, қауіпті екенін білдіреді. Адамның көзі тірі…
Екі мүйізі көк тіреген.
Негізгі мағынасы «Екі мүйізі көк тіреген» деген мақал тура мағынасында аса қуатты, айбарлы, басын биік ұстап тұрған…
Жақсы - елдің мақтаны,
Жұпар гүл - жердің мақтаны.
Жұпар гүл - жердің мақтаны.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жақсы адамның ел ішіндегі ең қымбат, ең құрметті тұлға екенін айтады. Тура мағынасында…
Тіл - ойдың шындығы.
Негізгі мағынасы Тіл адамның ішкі ойын сыртқа шығаратын құрал болғандықтан, адамның шын ниеті мен шынайы көзқарасы…
Төреге ерген ерін арқалайды.
Негізгі мағынасы Төреге ерген ерін арқалайды деген мақалдың тура мағынасы — басшыға, билік иесіне немесе жөнсіз адамға…
Мезгілсіз шақырған қораздың
айдарын жұлмақ керек.
айдарын жұлмақ керек.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қораз мезгілінен бұрын шақырса, оның айдарын жұлу керек деген қатал…
Судай тұнық, сүттей ақ.
Негізгі мағынасы Бұл мақал біреудің ниеті мен пиғылының өте таза, адал, кіршіксіз екенін білдіреді. Тура мағынасында…
Жаным, тәнім - май шоқпар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам баласының өз жанын, өз басын бәрінен жоғары қоятынын аңғартады. Тура мағынасында…
Адасқанды артындағысы біледі,
Жаңылғанды жанындағысы біледі.
Жаңылғанды жанындағысы біледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам қателескенде немесе жолдан жаңылғанда, оны ең алдымен қасында жүрген жақын адамдары…
Қиямет күні қоңсыдан.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — ауыр, қиын заман туса, ең алдымен қасындағы қоңсыңнан, яғни көршіңнен…
Қотыр қолдан, пәле тілден жұғады.
Негізгі мағынасы Қотыр қалай теріге жанасса, солай тез жұғатыны сияқты, пәле мен кеселдің де көбі тілден, яғни орынсыз…
Ауру емес, сау емес,
Мінезді қалай жазамыз?
Мінезді қалай жазамыз?
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: адам ауырғанда да, түгел сау емес кезде де оның мінезін бірден өзгертіп…
Еркек көп жер отынға жарымайды,
Әйел көп жер суға жарымайды.
Әйел көп жер суға жарымайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үй ішіндегі істің бір адамға ғана емес, ортақ тәртіп пен үлеске сүйенетінін аңғартады. Тура…
Бас асауға жез ноқта.
Негізгі мағынасы «Бас асауға жез ноқта» деген мақал біреудің өз бетімен кететін, айтқанға көнбейтін, тентек не қыңыр…
Адал істің әулие-пірі бар.
Негізгі мағынасы Адал істің әулие-пірі бар деген мақалдың тура мағынасы — шын ниетпен, таза жолмен атқарылған істің…
Алуа дегенмен ауыз тұшымас.
Негізгі мағынасы «Алуа дегенмен ауыз тұшымас» деген мақалдың тура мағынасы — атын әдемі, тәтті зат деп атағанмен, оның…
Оқ жетпес жерге қылыш суырма.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамды орынсыз қызбалыққа, өз күшінен тыс іске ұмтылмауға шақырады. Тура мағынасында…
Пәк пенде пәлесіз.
Негізгі мағынасы «Пәк пенде пәлесіз» деген мақалдың тура мағынасы — жүрегі таза, ниеті түзу адам бәле-жалаға көп…
Шала молда шарық айтар.
Негізгі мағынасы Бұл мақал білімсіз, шала сауатты адамның өз шамасын білмей, орынсыз сөйлеуін, әсіре білгішсінуді…
Сиыр сүйкенбей жүрмес.
Негізгі мағынасы Сиыр сүйкенбей жүрмес деген мақалдың тура мағынасы — сиыр бір нәрсеге сүйкеніп, қасынбайынша жай…
Алыстағы әулиеден,
Жақындағы машайық артық,
Танымайтын періштеден,
Танитын шайтан артық.
Жақындағы машайық артық,
Танымайтын періштеден,
Танитын шайтан артық.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың түйіні — адамға алыс, аты ғана белгілі, бірақ ісі мен мінезі беймәлім тұлғадан гөрі…
Оқтаулы мылтық бір күн тұрса, өзі атылады.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: оқтаулы, яғни оқ-дәрісі салынған мылтық ұзақ жатпай, бір кезде өзінен-өзі…
Мың жаудан бір жансыз жаман.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — мыңдаған жаудың ішінде де бір жансыз, дәрменсіз адамнан келетін кесірдің…
Қанжар қынында қалғиды.
Негізгі мағынасы Қанжар қынында жатса, ол тыныштықтың белгісі. Бұл мақал адам ашуға ерік бермей, сабыр сақтаса, дау да…
Жақсыға айтсаң, бітірер,
Жаманға айтсаң, жекірер.
Жаманға айтсаң, жекірер.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адамның мінезі мен қабылдау қабілетін салыстырады. Жақсы, парасатты адамға ақыл, өтініш…
Тартыншақ түйе жаман,
Итіншек бие жаман.
Итіншек бие жаман.
Негізгі мағынасы Тартыншақ түйе де, итіншек бие де мал үшін мінезі жағынан қолайсыз саналады. Мақалдың тура мағынасы…
Екі тентек елге сыймас.
Негізгі мағынасы «Екі тентек елге сыймас» деген мақалдың тура мағынасы — мінезі бұзылған, қиқар, жөнге көнбейтін екі…
Қорықсаң, құның болмайды,
Жауды жеңбей, тыным болмайды.
Жауды жеңбей, тыным болмайды.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: қорқақ адамға қадір де, бедел де қонбайды; ал жауды жеңбей, тыныштыққа…
Жігіттің ауыры - шомбал,
Ағаштың ауыры - сомбал.
Ағаштың ауыры - сомбал.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы бойынша, салмағы ауыр, ірі заттың қимылы да, көтеруі де қиын болады…
Біреудің баспағына өлім тілесең,
Өзіңнің өгізің өледі.
Өзіңнің өгізің өледі.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы: біреудің баспағына, яғни шаруасына, тіршілігіне жамандық ойласаң, оның…
Есек семірсе, иесін тебер.
Негізгі мағынасы «Есек семірсе, иесін тебер» мақалы тойынған, мансапқа не дәулетке жеткен кейбір адам бұрынғы қамқорын…
Үйге кіргенде дыбыс қыл,
Ентелемей дұрыс кір.
Ентелемей дұрыс кір.
Негізгі мағынасы Бұл мақал үйге кірген адам әдеп сақтап, асығып-аптықпай, тыныш әрі сыпайы кіруі керек дегенді…
Қотыр теке қора былғар.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — қотыр, яғни ауру теке өзіне тиесілі қораны былғап, таза ұстауға жарамайды…
Артық өнер бас бұзар.
Негізгі мағынасы «Артық өнер бас бұзар» деген мақал адамның бойындағы кез келген қабілет пен шеберлік орнымен…
Ішіне шынашақ айналмайды.
Негізгі мағынасы «Ішіне шынашақ айналмайды» деген мақал бір нәрсенің ішкі кеңістігі өте тар, сыйымсыз, не адамға…
Сойқанды әкеден сотқар ұл туады.
Негізгі мағынасы Сойқанды әкеден сотқар ұл туады деген мақалдың тура мағынасы — әкесі дөрекі, қатал, берекесіз…
Алыстан ердің дәрібі бар,
Қасына барсаң, баладай.
Алыстан таудың дәрібі бар,
Қасына барсаң, обадай.
Қасына барсаң, баладай.
Алыстан таудың дәрібі бар,
Қасына барсаң, обадай.
Негізгі мағынасы Бұл мақал адам мен нәрсенің сырттай көрінетін беделі алыстан биік, айбарлы болып сезілетінін айтады…
Істемеген тістемейді.
Негізгі мағынасы «Істемеген тістемейді» деген мақал еңбексіз, әрекетсіз пайда да, нәтиже де болмайтынын білдіреді. Тура…
Ең көп оқылған
Өсер елдің баласы,
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Бірін-бірі батыр дейді.
Өшер елдің баласы,
Бірін-бірі қатын дейді.
Негізгі мағынасы Бұл мақал елдің болашағы жас ұрпақтың сөзінен, ойынан, бір-біріне берген бағасынан білінеді дегенді…
Жігіт болсаң, шоқ бол,
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Шоқ болмасаң, жоқ бол.
Негізгі мағынасы Бұл мақал жігітке жоғары талап қояды: егер ер-азамат болсаң, елге пайдаң тиетін, мінезі мықты, ісі…
Су ішкен құдығыңа түкірме.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — су алып, ішіп жүрген құдыққа түкіруге болмайды, өйткені ол суды ластайды…
Жүзігің алтын болғанша,
Жүзің жарқын болсын.
Жүзің жарқын болсын.
Негізгі мағынасы Бұл мақалдың тура мағынасы — алтын жүзік таққаннан гөрі, адамның жүзі ашық, нұрлы, көрікті болғаны…
Кедейдің кербезінен сақтан.
Негізгі мағынасы Бұл мақал сырттай сәнді, паң көрінген кедейден сақ бол дегенді білдіреді. Мұндағы тура мағынасы…
«Адам туралы» мақал-мәтелдер адам болмысының өзегін — мінез-құлық, ар-намыс, ниет, тәрбие және кісілік қасиеттерді қысқа да нұсқа жеткізеді. Бұл топтағы нақылдар жақсылық пен жамандықты айырып, қоғамдағы сыйластық, әділдік, адалдық сияқты құндылықтарды дәріптейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.
Мұндай мақалдар күнделікті өмірде кеңес, тәлім, ескерту ретінде қолданылады: сөздің парқын білу, үлкенді құрметтеу, достық пен татулықты сақтау, жауапкершілікті сезіну секілді ұстанымдарды бекітеді. «Адам туралы» даналық сөздер арқылы халық тәжірибесі мен өмірлік қағидасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп, адамгершілікке тәрбиелейді.