Азу тісі балғадай.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
«Азу тісі балғадай» деген мақал адам не хайуанның тісін балғаның басындай өте ірі, өткір, қатты етіп бейнелейді. Тура мағынасында бұл — тістің мықтылығын, ірілігін көрсету. Астарлы мағынасында адам бойындағы қаталдықты, айбарды, күштілікті немесе айбатты кескінді білдіреді. Кейде бұл тіркес біреудің сыртқы түрі сұсты, мінезі де өткір, қайсар екенін аңғартады. Қазақ тілінде мұндай бейнелі сөздер адамның не құбылыстың шынайы қасиетін әсерлі жеткізу үшін айтылады.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «азу тіс» — күш пен қорқыныштың, айбаттың белгісі. Ал «балғадай» деген теңеу тістің жай ғана үлкен емес, салмақты, соққы беретіндей қуатты екенін көрсетеді. Балға — темірді майыстыратын құрал, сондықтан бұл образ адамның қаһарлы, қайсар не жуас емес мінезін елестетеді. Қазақ ұғымында мұндай теңеулер сыртқы бейнені ғана емес, ішкі қуатты да меңзейді.
Қазіргі өмірде
Қазіргі кезде бұл мақал көбіне бейнелі сипаттау үшін қолданылады. Мысалы, біреудің ірі, сұсты келбетін көріп: «Азу тісі балғадай екен» деуі мүмкін. Бұл жерде ол адамның өзінен қорқып емес, оның айбарлы, мығым бейнесін әсерлі жеткізу үшін айтылады. Әсіресе көркем әдебиетте, ауызекі әңгімеде мұндай тіркес мінезі қатты, сөзі нық адамды сипаттауға жарайды.