Азған денеге ауру үйір.
Мақалдың мағынасы мен түсіндірмесі
Негізгі мағынасы
Азған дене — күтімі кеміп, әлсіреген, титықтаған, саулығы төмендеген адамды білдіреді. Мақалдың тура мағынасы: денесі тозған, әлсіз адам ауруға тез шалдығады. Астарлы мағынасы: адам өз денсаулығын сақтамаса, тәртібі бұзылып, күтімі кем болса, түрлі қиындық пен дертке оңай ұшырайды. Бұл сөз денсаулықтың бағасын біліп, өзіңді күтуге үндейді.
Образдар мен теңеулер
Мұндағы «азған дене» деген тіркес — тек физикалық әлсіздік қана емес, өмір салты дұрыс емес, шаршаған, қажыған күйдің де бейнесі. Ал «ауру үйір» деуі аурудың әлсіз жерді тез табатынын көрсететін әсерлі теңеу. Қазақ танымында дене мен жанның саулығы бір-бірімен байланысты: адам күтімсіз қалса, дерт те жақындайды.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал әсіресе дұрыс тамақтанбау, ұйқыны азайту, үнемі стресс пен қозғалыссыз өмір салтына қатысты айтылады. Мысалы, күні бойы компьютер алдында отырып, ұйқысы бұзылған адам жиі ауырып қалса, үлкендер: «Азған денеге ауру үйір» деп ескертуі мүмкін. Бұл — денсаулықты алдын ала күту керек деген ой.