Ай десе, аузы бар,
Күн десе, көзі бар.
«Ай десе, аузы бар, Күн десе, көзі бар.» — мағынасы қандай?
Негізгі мағынасы
Бұл мақал өте сұлу, көркем, мінсіз адамды суреттейді. Тура мағынасында, «ай десе аузы бар, күн десе көзі бар» дегені — оның бет әлпеті ай мен күндей әдемі, нұрлы деген сөз. Астарлы мағынасы — адамның сыртқы сұлулығы ғана емес, ішкі келбеті де сүйкімді, жұрт сүйсінерлік деген ойды аңғартады. Халық мұндай тіркеспен сұлулықтың шынайы, ерекше түрін бейнелеген.
Образдар мен теңеулер
Мақалдағы «ай» мен «күн» — табиғаттағы ең жарық, ең әсем нысандар. Олар адам келбетінің айқын, нұрлы, көркем екенін білдіретін теңеу ретінде қолданылған. «Аузы бар», «көзі бар» деуі — беттегі ауыз бен көздің үйлесімі әдемі, жарасымды екенін меңзейді. Яғни, адамның жүзі ай мен күндей жарқырап, көрген жанды тартады деген бейне жасалады.
Қазіргі өмірде
Қазір бұл мақал біреудің ерекше сұлулығын, көрікті жүзін мақтағанда айтылады. Мысалы, сән байқауында немесе фотоға түскен адамға қарап: «Ай десе, аузы бар, күн десе, көзі бар екен» деп сүйсініп айтуға болады. Бұл сөз көбіне көркем бейнені нәзік, әсерлі түрде жеткізу үшін қолданылады.
Kún dese, kózi bar.